Przejrzysty i bardziej dostępny Budżet Obywatelski - nowe zasady dla Krakowa

W Krakowie rusza nowa odsłona zasad dotyczących Budżetu Obywatelskiego. Zmiany mają ograniczyć przypadkowość w wyborze projektów, poprawić ich dostępność i zapewnić bardziej ostrożne liczenie kosztów. W tle pojawiają się reguły, które mają uniemożliwić nadużycia i uczynić proces głosowania bardziej równym dla wszystkich uczestników. To próba uporządkowania systemu tak, by pieniądze publiczne trafiały na realnie wykonalne i trwałe inicjatywy.

• Jak określono dostępność i zasady rekrutacji projektów
• Co nowy regulamin wnosi do zasad oceny, kosztów i dopuszczania projektów - Budżet Obywatelski Miasta Krakowa
• Głosowanie, lokalizacja punktów i zakaz agitacji przez instytucje miejskie

Jak określono dostępność i zasady rekrutacji projektów

Regulamin wprowadza szczegółową definicję ogólnodostępności oraz jasne wymogi dla projektów nieinwestycyjnych. W praktyce oznacza to m.in. rygor w zakresie warunków, na jakich mieszkańcy mają korzystać z efektów projektów oraz obowiązek przejrzystej rekrutacji.

Najważniejsze wymagania:

• Projekty inwestycyjne muszą być dostępne minimum 25 godzin tygodniowo w przedziale godzin 6.00-22.00, z uwzględnieniem weekendów, gdy to możliwe.
• Projekty nieinwestycyjne wymagają otwartego naboru w przestrzeni publicznej z priorytetem dla mieszkanek i mieszkańców dzielnicy lub miasta oraz wskazania liczby uczestników i zasad rekrutacji.
• Realizatorzy muszą potwierdzić dostępność i wykaz sprzętu pomocniczego; efekty nie mogą być wykorzystywane przez pracowników jednostek miejskich.
• Rekrutacja do działań nieinwestycyjnych powinna być ogłoszona z co najmniej 14-dniowym wyprzedzeniem i opublikowana w BIP.

W tekście zmian widoczna jest także troska o ochronę danych osobowych — odrzucono dopuszczalność załączania podpisanych list poparcia, a projekty realizowane na terenach instytucji wymagają oświadczenia o współpracy danej placówki.

Co nowy regulamin wnosi do zasad oceny, kosztów i dopuszczania projektów - Budżet Obywatelski Miasta Krakowa

Nowe zapisy mają uporządkować finansowe i merytoryczne weryfikacje, które decydują o dopuszczeniu projektu do głosowania oraz o jego realizacji. Weryfikatorzy otrzymują wyraźne narzędzia do sprawdzania realności kosztorysów i długoterminowych zobowiązań.

Ważne postanowienia finansowe:

• Minimalne koszty projektów podniesiono do 50 000 zł dla projektów ogólnomiejskich (maks. 20% puli BO) oraz do 5 000 zł dla projektów dzielnicowych (maks. 40% puli BO).
• W zadaniach nieinwestycyjnych limit kosztów osobowych został określony na poziomie 15%.
• Weryfikacja kosztów obejmie badanie rynku i porównanie ofert, a dla zadań z utrzymaniem w kolejnych latach dodana zostanie ocena przyszłych kosztów eksploatacyjnych.
• Projekty inwestycyjne będą wymagać utrzymania efektów przez co najmniej 5 lat, a oznakowanie i niektóre elementy (np. drzewa) przez odpowiednio 5 lat i 3 lata.

Regulamin zawiera listę około 25 powodów uzasadniających odrzucenie projektu — od zasad technicznych i formalnych po zakazy dotyczące ingerencji w cenne tereny zielone, wprowadzania obcych gatunków, hałasu nocnego, zakupów sprzętu osobistego czy nagród finansowych.

Głosowanie, lokalizacja punktów i zakaz agitacji przez instytucje miejskie

Zapisano też reguły mające wyrównać dostęp do głosowania i zapobiegać faworyzowaniu projektów. Chodzi o miejsca, obsługę oraz możliwość oddawania głosów.

Zmiany dotyczące głosowania i organizacji:

• Każdy mieszkaniec może oddać głos na maksymalnie 3 projekty ogólnomiejskie oraz 3 projekty dzielnicowe; głos jest ważny, gdy oddany zostanie przynajmniej na jeden projekt każdego typu.
• Punkty do głosowania nie mogą być usytuowane w miejscach realizacji projektów z danej edycji ani obsługiwane przez osoby zgłaszające projekty; dopuszczalne są szkoły i inne miejskie placówki oświatowe i kulturalne.
• Instytucjom miejskim zabroniono prowadzenia agitacji i promocji na rzecz konkretnych wnioskodawców.

Wprowadzono również obowiązek corocznej ewaluacji wdrożenia BO, którą ma przygotowywać prezydent, obejmującą elementy takie jak ogólnodostępność, transparentność rekrutacji i jakość komunikacji z autorami projektów. Zmiany mają wejść w życie od tegorocznej edycji BO.

W praktyce oznacza to, że weryfikacja formalna i merytoryczna projektów ma stać się bardziej systemowa, a proces decyzyjny — mniej podatny na przypadkowe czy nierówne wpływy.

Jak to odczuje mieszkaniec Krakowa - praktyczne wskazówki

Dla osób planujących zgłosić projekt lub składających się na jego realizację najistotniejsze będzie zadbanie o realistyczny kosztorys i udokumentowanie dostępności. Warto pamiętać o kilku praktycznych kwestiach:

• zaplanuj koszty eksploatacji i utrzymania projektu na kolejne lata oraz uwzględnij je w kosztorysie;
• sprawdź wymogi dotyczące dostępności i ewentualnych ograniczeń czasowych - to wpływa na dopuszczalność projektu;
• jeśli projekt ma być realizowany na terenie instytucji, przygotuj wcześniej oświadczenie o współpracy tej jednostki;
• unikaj rozwiązań ograniczających powszechny dostęp lub wymagających stałych wynagrodzeń niezwiązanych z projektem;
• pamiętaj, że promocja projektu przez szkoły czy miejskie jednostki jest zabroniona — budowanie poparcia musi opierać się na treści i przydatności pomysłu.

Zmiany mają zwiększyć szanse dobrych, trwałych projektów i ograniczyć te, które są niewykonalne lub faworyzują wąskie grupy. Dla osób zaangażowanych oznacza to więcej pracy na etapie przygotowania wniosku, ale też większą przewidywalność przy procesie oceny i realizacji.

na podstawie: ZDM Kraków.