SCT w praktyce - co zmieni Strefa Czystego Transportu dla Krakowa

Od początku roku Kraków wprowadził Strefę Czystego Transportu i to rozwiązanie zaczyna już układać codzienność miasta na nowo. W powietrzu czuć presję zmian - od przepisów po korki i informacje na infolinii. Mieszkańcy i urzędnicy mierzą się z praktyką nowych zasad, a liczby pokazują, że temat nie jest teoretyczny.

• Skąd decyzja o wprowadzeniu Strefy Czystego Transportu
• Jak zanieczyszczenia odbijają się na zdrowiu krakowian
• Procedury, liczby i pierwsze problemy w działaniu SCT

Skąd decyzja o wprowadzeniu Strefy Czystego Transportu

Ustanowienie SCT wynika zarówno z lokalnych potrzeb, jak i z obowiązków narzuconych przez prawo krajowe i unijne. Rada Miasta przyjęła uchwałę w sprawie strefy 12 czerwca 2025 r., a podstawą prawną jest m.in. ustawa o elektromobilności i paliwach alternatywnych z 11 stycznia 2018 r.. Dodatkowo nowe limity NO₂ w Dyrektywie UE - Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2881 z 23 października 2024 r. - jeszcze bardziej wywierają presję na miasta przekraczające normy.

Argumenty za SCT nie są wyłącznie formalne. W Krakowie znaczną część emisji NO₂ przypisuje się ruchowi drogowemu - około 80 proc. tlenków azotu pochodzi z rur wydechowych samochodów. Miasto podkreśla, że bez działań takich jak SCT grożą nie tylko utrudnienia zdrowotne dla mieszkańców, ale też sankcje finansowe i utrata dostępu do funduszy unijnych na inwestycje transportowe.

Jak zanieczyszczenia odbijają się na zdrowiu krakowian

Badania i pomiary pokazują, że problem jest mierzalny i dotkliwy. Pomiary NO₂ z października i listopada 2025 r. przeprowadzone przez Zarząd Transportu Publicznego objęły 46 lokalizacji - w 44 z 46 stężenia przekraczały nowe europejskie normy (20 µg/m³ średniorocznie), a w wielu punktach były wyższe niż rekomendacja WHO (10 µg/m³). Instytut Global Health szacuje, że w Krakowie każdego roku dochodzi do około 450 przedwczesnych zgonów związanych z podwyższonym stężeniem NO₂.

Konsekwencje zdrowotne to nie tylko statystyki - wyższe stężenia zwiększają ryzyko astmy, zapaleń dróg oddechowych, chorób układu krążenia, udarów i zawałów. Badania wskazują też na negatywny wpływ na funkcje poznawcze u dzieci. To tło sprawia, że władze miasta traktują SCT jako element szerszej strategii ochrony zdrowia.

Procedury, liczby i pierwsze problemy w działaniu SCT

W praktyce wprowadzenie SCT wygenerowało duży ruch administracyjny i komunikacyjny. Od startu systemu obsługi strefy odnotowano około 1,2 mln sprawdzeń, wpłynęło prawie 84,6 tys. wniosków o uprawnienia do wjazdu, a mieszkańcy wniesli około 21,6 tys. opłat abonamentowych i 53,7 tys. opłat godzinowych. Zgłoszeń o dojazd do placówek medycznych było ponad 5,3 tys., a w punktach obsługi obsłużono około 13,1 tys. osób.

Infolinia Krakowskiego Centrum Kontaktu przeżyła rekordowy okres - wpłynęło do niej około 13,5 tys. połączeń dotyczących SCT, z czego w samym grudniu było to 10,5 tys.; łączna liczba odebranych połączeń w miesiącu osiągnęła 26999 (wzrost o 86% w stosunku do grudnia 2024 r.). Rekordowy dzień to 7 stycznia 2026 r., gdy infolinia odebrała ponad 2,1 tys. połączeń.

W pierwszych dniach egzekwowania nowych zasad - od 1 do 8 stycznia 2026 r. - straż miejska przeprowadziła 824 kontrole pojazdów wjeżdżających do SCT. Ujawniono 116 wykroczeń; w 113 przypadkach zastosowano pouczenia, a w 3 sytuacjach nałożono mandaty. Miasto zapowiada, że w pierwszych miesiącach priorytetem będzie informowanie kierowców, jednak świadome i powtarzające się łamanie przepisów będzie karane.

Równocześnie pojawił się problem dewastacji znaków informujących o SCT - kradzieże i zamalowywanie powodują chaos i ryzyko nieświadomego łamania przepisów. Wykroczenia tego typu są zgłaszane policji, a za niszczenie i zasłanianie znaków grożą sankcje przewidziane w Kodeksie wykroczeń.

Miasto podkreśla, że przyjęty model nie ma na celu generowania dochodu z opłat - prezydent Aleksandra Miszalskiego zdecydował, że wpływy z wjazdów, po odjęciu kosztów obsługi, zostaną przekazane gminom Stowarzyszenia Metropolia Krakowska na działania proekologiczne i rozwój parkingów Park-Run Ride oraz programy wymiany starych pieców.

• Na co zwrócić uwagę jako mieszkaniec lub kierowca:
  • sprawdzić wcześniej, czy pojazd spełnia wymogi strefy i ewentualnie złożyć wniosek o uprawnienie;
  • korzystać z infolinii i punktów obsługi, zwłaszcza przy wątpliwościach dotyczacych dojazdu do placówek medycznych;
  • pamiętać, że w początkowej fazie straż miejska przede wszystkim poucza, ale notoryczne naruszanie zasad może skutkować mandatem;
  • uważać na brak lub zniszczone oznakowanie - w razie wątpliwości lepsze jest zapytanie niż ryzyko wykroczenia;
  • obserwować możliwości dojazdu Park-Run Ride i zachęty przewidziane dla gmin ościennych.

W kolejnych miesiącach warto śledzić rozwój sytuacji - liczby będą mówić, czy SCT realnie obniża stężenia NO₂ i poprawia jakość życia w mieście, a także jak skutecznie przekłada się to na zdrowie mieszkańców.

na podstawie: Zarząd Dróg Miasta Krakowa.