NO₂ nad Krakowem - czy Strefa Czystego Transportu zmieni powietrze?

Kraków wciąż walczy z niewidocznym, lecz szkodliwym zanieczyszczeniem - dwutlenkiem azotu. Mieszkańcy odczuwają poprawę po zakazie palenia węglem, ale problem, który wywodzi się głównie z ruchu ulicznego, nie zniknął. Badania i pomiary pokazują, że tam, gdzie stoi ruch, powietrze wciąż bywa niebezpieczne dla zdrowia. W mieście rośnie presja na wprowadzenie rozwiązań systemowych.

• Kraków i miejsca, gdzie NO₂ przekracza normy
• Ruch uliczny jako główne źródło problemu i jego skutki zdrowotne
• Strefa Czystego Transportu - co może zmienić i czego oczekiwać

Kraków i miejsca, gdzie NO₂ przekracza normy

W badaniach przeprowadzonych przez Zarząd Transportu Publicznego w okresie 20 października - 16 listopada 2025 roku zmierzono stężenia dwutlenku azotu w 46 punktach miasta. We wszystkich bez wyjątku lokalizacjach odnotowano wartości wyższe niż zalecenie Światowej Organizacji Zdrowia - 10 µg/m³ (średniorocznie). W 44 z 46 punktów przekroczono także nową normę unijną, którą Polska wdraża (20 µg/m³), a w 9 miejscach badania wykazały stężenia przekraczające obecną normę UE (40 µg/m³).

Najwyższe średniomiesięczne wartości pojawiły się przy konkretnych ulicach:

• Limanowskiego/Powstańców Śląskich - 49,4 µg/m³
• Powstańców Wielkopolskich/Klimeckiego - 48,4 µg/m³
• Opolska/Prądnicka - 47,4 µg/m³

Dane z Państwowego Monitoringu Środowiska (stacja przy Al. Krasińskiego) również potwierdzają problem — najwyższe stężenie 1‑godzinne sięgnęło 113 μg/m³, a średnioroczne 45 μg/m³; przekroczenia tej normy na tej stacji notowano corocznie w latach 2015–2024.

Przykład Mostu Grunwaldzkiego pokazuje skalę wpływu ruchu na jakość powietrza: podczas normalnego funkcjonowania w 2023 r. czujnik wskazywał 39 µg/m³, natomiast w 2025 r., gdy most był zamknięty w trakcie remontu, stężenie spadło do 14,2 µg/m³ — mimo obecności ciężkich maszyn.

Ruch uliczny jako główne źródło problemu i jego skutki zdrowotne

Raport Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska oraz analizy pokazują, że transport drogowy odpowiada za około 75–85% emisji NO₂ w aglomeracji krakowskiej. To nie tylko liczby na papierze — wyższe stężenia tego gazu przekładają się na konkretne problemy zdrowotne: nasilone alergie, wzrost zachorowań na astmę, zwiększone ryzyko powikłań przy zapaleniach płuc i oskrzeli. Badania prowadzone przez Uniwersytet Jagielloński wykazały także, że w dniach o wyższym stężeniu NO₂ dzieci osiągały gorsze wyniki w testach poznawczych, co wskazuje na wpływ tego zanieczyszczenia na koncentrację i funkcje poznawcze.

W badaniach pomiarowych stosowano metodę pasywną z certyfikowanymi próbnikami laboratorium Passam AG — to nie są pełne dane średnioroczne, ale odczyty za październik i listopad 2025 r. okazały się reprezentatywne względem średniorocznych wartości (odchylenia nie przekraczały 8%).

Strefa Czystego Transportu - co może zmienić i czego oczekiwać

W 2025 roku Rada Miasta przyjęła uchwałę o wprowadzeniu Strefy Czystego Transportu jako odpowiedź na wykryte przekroczenia i nadchodzące surowsze normy europejskie. Modele i analizy projektu CARES sugerują, że wdrożenie SCT może obniżyć emisje tlenków azotu w mieście o “kilkadziesiąt procent” — to realna szansa na poprawę zdrowia mieszkańców, szczególnie dzieci i osób starszych, oraz na lepsze warunki wokół szkół i przy ruchliwych ulicach. Podkreślmy też, że podobne strefy działają już w ponad 300 dużych miastach europejskich.

Zmiany będą wymagać dostosowań: modyfikacji dostępu pojazdów do śródmieścia, rozwoju komunikacji publicznej i infrastruktury dla pojazdów elektrycznych, a także ustawień dotyczących dostaw i ruchu ciężkiego. W praktyce może to oznaczać mniejsze natężenie ruchu w newralgicznych punktach i zauważalną poprawę jakości powietrza tam, gdzie dziś występują największe przeciążenia ruchem.

Barometr Krakowski pokazuje, że poprawa powietrza jest dla mieszkańców priorytetem — aż 83% respondentów uznało to za ważny problem, co daje politykom i urzędnikom społeczny mandat do działań.

Mieszkańcy mogą przygotować się na zmiany praktycznie — korzyści mogą być odczute już krótkoterminowo w miejscach przy szkołach i głównych ciągach komunikacyjnych. Warto obserwować plany miasta dotyczące tras omijających newralgiczne ulice, ofertę komunikacji zbiorowej i rozwój punktów ładowania. To też sygnał, by przy wyborze codziennych tras i środków transportu brać pod uwagę nie tylko czas przejazdu, lecz także jakość powietrza, zwłaszcza w pobliżu miejsc, gdzie przebywają dzieci i osoby wrażliwe.

na podstawie: Urząd Miasta w Krakowie.