Pomarańcza jako narzędzie zbrodni. Krakowska sprawa skończyła się ucieczką

Do domu Tekli Krokiewiczowej trafił niepozorny owoc, przyniesiony przez kilkuletnią dziewczynkę. Wkrótce po jego zjedzeniu kobieta zaczęła gwałtownie chorować, a po trzech dniach zmarła. Śledztwo szybko wyszło poza rodzinny dom i doprowadziło do młodej garderobianej. Skazana za otrucie uciekła z więzienia, a najważniejsze pytania pozostały bez odpowiedzi.

• Egzotyczny podarunek przyniósł śmiertelne skutki
• Zeznanie dziecka wskazało śledczym młodą garderobianą
• Wyrok nie zamknął sprawy zatrutej pomarańczy

Egzotyczny podarunek przyniósł śmiertelne skutki

Tekla z Nagrodzkich Krokiewiczowa od dziesięciu lat była żoną Marcina Krokiewicza. Ślub wzięli w 1825 roku w parafii Świętego Krzyża. Mieli dzieci i mieszkali na krakowskich przedmieściach, prowadząc życie, które nie wyróżniało się niczym szczególnym.

Sytuacja zmieniła się podczas wyjątkowo mroźnego lutego 1835 roku. 17 lutego do domu Krokiewiczów przyszła kilkuletnia dziewczynka. Przekazała Tekli pomarańczę, twierdząc, że owoc przysłała jej siostra gospodyni.

Kobieta nie znała dziecka i nie wiedziała, kto był nadawcą przesyłki. Pomarańcze należały wówczas do drogich, sprowadzanych z południa Europy produktów. Dla rodziny taki owoc mógł być rzadkim i cennym podarunkiem.

Tekla zamierzała poczęstować nim dzieci. Kiedy jednak dzieci zasnęły, sama obrała pomarańczę i ją zjadła. Niedługo później pojawiły się silne bóle brzucha, wymioty i postępujące osłabienie. Lekarze nie zdołali jej uratować. Kobieta zmarła po trzech dniach.

Szybki przebieg choroby wzbudził podejrzenia. W Krakowie zaczęto mówić o otruciu, a sprawą zajęły się ówczesne organy ścigania. „Kurjer Krakowski”, cytowany przez Jana Widackiego w książce „Stulecie krakowskich detektywów”, pisał o zbrodni „z tak zimną krwią ukartowanej”.

Zeznanie dziecka wskazało śledczym młodą garderobianą

Śledczy najpierw sprawdzali najbliższe otoczenie zmarłej. Przesłuchiwano rodzinę, znajomych i osoby utrzymujące kontakty z Krokiewiczami. Zainteresowanie wzbudził także Marcin Krokiewicz. Według relacji przywołanej przez Widackiego mąż Tekli chętnie spotykał się z młodymi kobietami pracującymi jako służące i garderobiane. Sam ten fakt nie przesądzał o jego odpowiedzialności, ale skierował dochodzenie także poza rodzinny krąg.

Przełom nastąpił dzięki dziewczynce, która dostarczyła owoc. Opowiedziała rodzicom, że pomarańczę wręczyła jej na ulicy młoda kobieta. Rodzice zgłosili się na policję, a dziecko wzięło udział w okazaniu.

Wśród kilku kobiet dziewczynka bez wahania rozpoznała tę, która zleciła jej doręczenie przesyłki. Była nią osiemnastoletnia Józefa Kicka, pracująca jako garderobiana. Pochodziła z grupy młodych kobiet utrzymujących się ze służby u zamożniejszych mieszkańców Krakowa.

To zeznanie nadało sprawie konkretny kierunek. Jednocześnie materiał dowodowy nie wyjaśnił, dlaczego Kicka miałaby zaatakować Teklę Krokiewiczową. Nie ustalono, czy znała rodzinę, czy działała z własnej inicjatywy ani czy wykonywała polecenie innej osoby.

Wyrok nie zamknął sprawy zatrutej pomarańczy

Proces Józefy Kickiej wzbudził zainteresowanie mieszkańców przede wszystkim ze względu na sposób dokonania zbrodni. Narzędziem nie był nóż ani broń palna, lecz owoc kojarzony z luksusem i życzliwym podarunkiem. Do dziś nie wiadomo, jaką substancją została nasączona pomarańcza.

Trybunał uznał osiemnastolatkę za winną umyślnego otrucia. Wymierzono jej piętnaście lat ciężkiego więzienia. W realiach XIX wieku nie była to najwyższa możliwa kara. Taki wyrok może wskazywać na uwzględnienie okoliczności łagodzących albo na to, że część sprawy nie została sądownie wyjaśniona.

Po około półtora roku od osadzenia Józefa Kicka uciekła z więzienia. Nie wiadomo, w jaki sposób wydostała się z zakładu karnego ani czy ktoś jej pomógł. Później nie została ponownie zatrzymana. Nie ustalono, czy opuściła Kraków, czy ukrywała się pod innym nazwiskiem.

W dostępnych relacjach brakuje odpowiedzi na kilka zasadniczych pytań:

• jaka substancja zatruła pomarańczę,
• co było motywem działania Józefy Kickiej,
• czy działała sama,
• kto zlecił przekazanie owocu, jeśli wykonywała cudze polecenie,
• dokąd udała się po ucieczce z więzienia.

Zachowały się informacje o chorobie Tekli Krokiewiczowej, śledztwie, procesie i wyroku. Nie ma natomiast pewności, czy skazana była jedyną osobą odpowiedzialną za śmierć kobiety. Właśnie dlatego historia z 1835 roku pozostaje jedną z najbardziej zagadkowych spraw w dziejach krakowskiej kryminalistyki.

na podstawie: Urząd Miasta w Krakowie.