Bieg liceów, kokardy i podświetlone mosty - Kraków uczci wyzwolenie spod zaborów

W ostatnich dniach października Kraków ponownie wystawi pamięć na widok publiczny — od boiska po mosty i ratuszową wieżę. Miasto przygotowuje serię skromnych, ale wymownych wydarzeń, które łączą młodzieżowe zmagania sportowe z symbolami niepodległości. W centrum i na Podgórzu pojawią się flagi, kwiaty i wieczorne iluminacje, a imiona uczestników tamtych dni znów będą słyszalne.

• Program uroczystości w Krakowie
• Muzeum Podgórza i wieczór z kokardą
• Postacie i pamięć tamtych dni

Program uroczystości w Krakowie

Przez cztery dni, od 28 do 31 października, w wyznaczonych punktach miasta będą się odbywać ceremonie i akcje upamiętniające odzyskanie przez Kraków samodzielności w październiku 1918 roku. Wśród stałych elementów obchodów znalazły się symboliczna zmiana warty i coroczny bieg sztafetowy dla liceów.

Wtorek, 28 października, o godz. 11.30 na stadionie Międzyszkolnego Ośrodka Sportowego Kraków “Zachód” przy pl. Na Groblach 23 rozpocznie się rywalizacja. W skład każdego szkolnego zespołu wchodzą dwie dziewczęta i dwóch chłopców; każdy zawodnik pokonuje po dwa okrążenia (2x300 m). Główna nagroda to szabla kpt. Antoniego Stawarza ufundowana przez Przewodniczącego Rady Miasta Krakowa, a nagrody indywidualne oraz wyróżnienia dla drugiego i trzeciego miejsca zapewnia Prezydent Miasta Krakowa.

W piątek, 31 października, o godz. 10.30 przedstawiciele władz miasta, Rady Miasta oraz Rady Dzielnicy XIII złożą kwiaty pod tablicą na Wieży Ratuszowej w Rynku Głównym. W dniach 30–31 października miasto zostanie udekorowane biało-niebieskimi flagami — na budynku Magistratu, masztach na Rynku Głównym i na pl. Niepodległości w Podgórzu oraz na Wieży Ratuszowej. Na ulicach pojawią się tramwaje i autobusy z flagami miejskimi.

Muzeum Podgórza i wieczór z kokardą

W środę, 29 października, o godz. 18.00 w Muzeum Podgórza przy ul. Limanowskiego 51 zaplanowano Wieczór z kokardą — spotkanie, podczas którego uczestnicy będą wspólnie szyli narodowe kokardy. To jedna z inicjatyw skierowanych do mieszkańców, które próbują połączyć prosty gest z refleksją historyczną.

W czwartek, 30 października, o godz. 11.45 przed Urzędem Miasta Krakowa w Rynku Podgórskim 1 złożone zostaną kwiaty pod tablicą poświęconą Legionistom Podgórskim. O godz. 12.00 uroczystość przeniesie się na pl. Niepodległości w Podgórzu, gdzie zaprezentuje się program artystyczny przy udziale młodzieży z IV LO im. Tadeusza Kościuszki oraz Szkoły Muzycznej I i II st. im. Bronisława Rutkowskiego. O godz. 13.00 delegacje odwiedzą tablicę pamiątkową na dworcu Kraków – Płaszów.

Dodatkowo estakada Lipska-Wielicka oraz kładka ojca Bernatka wieczorami będą podświetlone na biało-niebiesko, a na placu Niepodległości pojawią się stojaki z flagami.

Postacie i pamięć tamtych dni

Historia przypomina, że w ostatnich dniach października 1918 roku krakowianie, wspierani przez polskich oficerów służących dotąd w armii austro-węgierskiej, spokojnie przejęli władzę w mieście. W centrum symbolicznego aktu znalazł się odwach pod Wieżą Ratuszową — Polacy zawiesili flagi i przejęli kontrolę bez użycia przemocy. Od tego czasu obchodowi towarzyszy zmiana warty i edukacyjne inicjatywy.

Głównymi postaciami tych wydarzeń byli kpt. Antoni Stawarz i por. Ludwik Iwaszko. Stawarz organizował działania w wojsku, 30 października przejął dworzec w Płaszowie, a dzień później opanował koszary w Podgórzu i przyczynił się do zdobycia kontroli nad miastem. Po latach służył w 57. Pułku Piechoty w Tarnowie, od 1935 pracował w krakowskim magistracie, był żołnierzem Armii Krajowej i zmarł w 1955, spoczywając na cmentarzu Rakowickim.

Por. Ludwik Iwaszko dowodził jednym z oddziałów zajmujących obiekty wojskowe w Krakowie; po wydarzeniach wyruszył 2 listopada 1918 na odsiecz Lwowa. Walczył w wojnie z bolszewikami w 1920 roku, uczestniczył w powstaniach śląskich oraz w kampanii 1939. Po wojnie został aresztowany i internowany, a po odmowie współpracy ze służbami powojennymi został odsunięty od służby. Zmarł 22 czerwca 1975 i został pochowany na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie.

W tych kilkudniowych obchodach mieszają się młodzieńcze rywalizacje, gesty obywatelskie i proste ceremonie pamięci. To próba utrzymania żywej więzi z wydarzeniem, które dla Krakowa miało wymiar zarówno polityczny, jak i symboliczny.

na podstawie: UM Kraków.