Kraków bez bazgrołów? Plastyk Miasta wskazuje, co najbardziej psuje przestrzeń

Przy stoiskach z obwarzankami, ogródkach kawiarnianych i na ścianach kamienic widać, jak wiele zależy od detali. Marta Kutniowska na co dzień ocenia projekty, które trafiają do przestrzeni publicznej, ale równie szybko zauważa elementy wymagające poprawy. W rozmowie opowiada o muralach, miejskiej estetyce, dorożkach i marzeniu o szlaku Stanisława Wyspiańskiego. Jedna sprawa wraca szczególnie często – nielegalne graffiti.

• Plastyk Miasta ocenia więcej niż szyldy i dekoracje
• Obwarzanki, kwiaciarki i dorożki pokazują znaczenie detali
• Murale i uporządkowane wydarzenia przynoszą widoczne efekty
• Rynek Główny przypomina, że gusty zmieniają się z czasem

Plastyk Miasta ocenia więcej niż szyldy i dekoracje

Marta Kutniowska jest kierowniczką Referatu ds. Harmonii i Estetyki Miasta oraz pełni funkcję Plastyka Miasta. Jej praca obejmuje opiniowanie elementów małej architektury, ogródków kawiarnianych i stoisk handlowych. Dotyczy to także punktów sprzedających obwarzanki oraz pamiątki.

Szczególne znaczenie ma Rynek Główny, który pozostaje najważniejszą wizytówką Krakowa. Referat opiniuje również nośniki informacji wizualnej znajdujące się poza strefą ochrony konserwatorskiej. Pracownicy uczestniczą też w konkursach związanych z miejską estetyką, między innymi dotyczących szopek krakowskich, fontanny na Rynku Głównym i murali.

„Idąc ulicami Krakowa, od razu dostrzegam elementy, które psują przestrzeń” – mówi Marta Kutniowska.

Od pięciu lat działa Zespół ds. Murali. Jego zadaniem jest ocena projektów i wspieranie realizacji, które mają wartość artystyczną oraz pasują do otoczenia. W ramach tych działań powstał projekt KRK Walls, czyli miejsca przeznaczone dla street artu. Osobna grupa zajmuje się nielegalnym graffiti. Zgłoszenia dotyczące takich napisów można przekazywać za pośrednictwem strony straży miejskiej.

W planach związanych z Rokiem Wyspiańskiego znalazły się wystawa oraz udział w nowym zagospodarowaniu Pawilonu Wyspiańskiego. To także zapowiedź szerszego wykorzystania twórczości artysty w opowieści o Krakowie.

Obwarzanki, kwiaciarki i dorożki pokazują znaczenie detali

Jednym z przykładów zmian są stoiska z obwarzankami. Wcześniejsze wózki były lekkie i łatwe do przemieszczania, ale ich wygląd oraz stan techniczny wymagały odnowienia. W przypadku punktów sprzedaży żywności liczy się nie tylko wygoda obsługi, lecz także wygląd i higieniczne warunki.

Nowa wersja zachowała charakterystyczną formę, ale zyskała bardziej eleganckie wykończenie. Zadaszenie wykonano z biało-granatowego materiału, kojarzącego się z klasycznymi markizami, zamiast wcześniejszej ceraty. Dzięki temu stoiska nadal są rozpoznawalne, a jednocześnie lepiej wpisują się w zabytkowe otoczenie.

Osobne konsultacje przeprowadzono z kwiaciarkami. Projekt nowego stoiska miał uwzględniać charakter miejsca, jednak nie został zaakceptowany. Sprzedawczynie zwróciły uwagę, że zimą potrzebują skuteczniejszej ochrony przed chłodem. Poszukiwanie rozwiązania, które połączy estetykę z warunkami pracy, nadal pozostaje otwarte.

Podobne dyskusje dotyczą dorożek. Współczesne karoce różnią się od historycznych dorożek, dlatego znaczenie ma nie tylko ich wygląd, lecz także sposób wykończenia. Plastyk Miasta zwracała uwagę, że konie nie potrzebują frędzli ani kokard, a ważnym elementem całości jest również strój osób powożących.

Prace nad przestrzenią publiczną obejmują też ogródki kawiarniane. Oceniane są ich wyposażenie oraz donice z zielenią. Dla właścicieli lokali oznacza to, że sezonowe konstrukcje muszą być nie tylko funkcjonalne, lecz także dopasowane do miejsca.

Murale i uporządkowane wydarzenia przynoszą widoczne efekty

Wśród realizacji, z których zespół jest szczególnie zadowolony, wymieniane są murale poświęcone Wisławie Szymborskiej przy ul. Karmelickiej, Czesławowi Miłoszowi przy ul. Kalwaryjskiej oraz Tadeuszowi Kościuszce na ścianie Politechniki Krakowskiej. Ważnym przykładem są również dwa murale na budynku Akademii Sztuk Teatralnych.

Przygotowanie takich projektów może trwać miesiącami. Zespół prowadzi rozmowy z inwestorami i autorami, a proponowane zmiany mają prowadzić do lepszego dopasowania dzieła do konkretnej ściany i otoczenia. Istotny jest dialog, w którym twórcy pozostają partnerami, ale poznają również powody zgłaszanych uwag.

Za udane rozwiązanie uznawana jest także „Księga Standardów organizacji wydarzeń plenerowych w Krakowie”. Wytyczne pomogły ograniczyć liczbę agresywnych reklam, balonów i przypadkowych nośników promocyjnych podczas imprez. Dzięki temu łatwiej zachować porządek w zabytkowej części miasta, zwłaszcza podczas kiermaszów i jarmarków.

Podobna zasada dotyczy dekoracji bożonarodzeniowych. Przy ich montażu wykorzystywane są istniejące punkty, bez wiercenia w kamienicach i ingerowania w historyczną tkankę. Projekty mają też nawiązywać do historii Krakowa. Przygotowywane dekoracje inspirowane są sklepieniem bazyliki Mariackiej. Wśród rozważanych pomysłów pojawia się również subtelne oświetlenie fragmentu Plant, ograniczające ryzyko nadmiernego zanieczyszczenia światłem.

Rozmowa o estetyce nie kończy się jednak na decyzjach urzędowych. Marta Kutniowska uważa, że gustu trzeba się uczyć od najmłodszych lat. Kontakt z harmonijną architekturą i zadbaną przestrzenią może sprawić, że krzykliwy szyld albo przypadkowy element zostaną ocenione jako niepasujące do otoczenia. Jako przykład wskazuje Włochy, gdzie piękna architektura jest częścią codziennego doświadczenia.

Rynek Główny przypomina, że gusty zmieniają się z czasem

Przykładem zmiennego odbioru miejskiej realizacji jest fontanna na Rynku Głównym autorstwa profesora Wiktora Zina. Część krakowian nazywała ją „sarkofagiem” albo „kanapą Zina”. Po rozpoczęciu przebudowy Rynku i budowy Podziemi Rynku fontanna została zdemontowana, a następnie odrestaurowana i przeniesiona do Parku Jerzmanowskich.

Na Rynku pojawiła się szklana fontanna „Kryształ”, pełniąca jednocześnie funkcję świetlika podziemnego muzeum. Z czasem część mieszkańców zaczęła wspominać wcześniejszy projekt z większą sympatią. W konkursie na nową fontannę pojawiły się prace nawiązujące do dzieła profesora Zina, ale zwyciężyła propozycja wyróżniająca się subtelnością.

Forma obecnej fontanny symbolicznie odnosi się do układu Wisły i jej dopływów. Woda została pokazana jako źródło rozwoju Krakowa. Przykład Rynku Głównego pokazuje, że ocena przestrzeni nie zawsze jest natychmiastowa, a realizacje mogą zyskiwać nowe znaczenia wraz ze zmianą przyzwyczajeń.

Największym marzeniem Plastyka Miasta pozostaje jednak usunięcie nielegalnych napisów z kamienic.

„Bez wahania oczyściłabym wszystkie kamienice z nielegalnego graffiti”.

Drugim pomysłem jest Szlak Stanisława Wyspiańskiego. Miałby łączyć dzieła artysty, miejsca jego życia i pracy oraz budynki, które projektował lub współtworzył. Taka trasa mogłaby ułatwić mieszkańcom i odwiedzającym poznanie krakowskich związków z jednym z najważniejszych twórców związanych z miastem.

na podstawie: Urząd Miasta w Krakowie.