Sześć na dziesięć diagnozowanych późno. Kampania ostrzega przed rakiem głowy i szyi

Przewlekła chrypka, ból gardła albo powiększony węzeł na szyi często przypominają zwykłe przeziębienie. Tymczasem w Polsce około 60 proc. nowotworów głowy i szyi wykrywa się dopiero w późnym stadium. W Krakowie przypominają o kampanii „Nie odbieraj sobie głosu”, która łączy profilaktykę HPV z czujnością wobec objawów choroby.

• Objawy nowotworów łatwo pomylić z infekcją
• HPV coraz częściej wiąże się z nowotworami gardła
• Szczepienia przeciw HPV są dostępne w szkołach, przychodniach i aptekach

Objawy nowotworów łatwo pomylić z infekcją

Nowotwory głowy i szyi mogą rozwijać się skrycie. Ich pierwsze oznaki bywają podobne do dolegliwości przy infekcji górnych dróg oddechowych, dlatego nie zawsze od razu prowadzą pacjenta do lekarza. Wczesne wykrycie daje szansę na wyleczenie sięgającą nawet 95 proc.

Niepokój powinny wzbudzić objawy, które trwają dłużej niż trzy tygodnie i nie mają związku z infekcją. Należą do nich:

• przewlekła chrypka,
• problemy z połykaniem,
• guz lub wyraźne powiększenie węzłów chłonnych szyi,
• ból gardła,
• czerwone albo białe naloty w jamie ustnej,
• niegojące się owrzodzenie języka,
• niedrożność nosa,
• krwawy wyciek z nosa.

W takiej sytuacji potrzebna jest konsultacja laryngologiczna. Prof. Karolina Dżaman, kierownik Kliniki Otolaryngologii Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, podkreśla, że nie należy czekać, aż objawy same ustąpią.

Bardzo ważne jest, by każdy, kto zaobserwuje u siebie trwające powyżej 3 tygodni, niezwiązane z infekcją, objawy […] zgłosił się do lekarza laryngologa.

Opóźnienie diagnozy może oznaczać nie tylko trudniejsze leczenie. Zaawansowana choroba może upośledzać mówienie, jedzenie, oddychanie, węch, smak, a nawet wzrok. Prof. Andrzej Kawecki z Narodowego Instytutu Onkologii – PIB wskazuje, że późne rozpoznanie pogarsza efekty terapii i jakość życia pacjentów.

Podczas Europejskiego Tygodnia Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi, od 21 do 25 września, w wybranych klinikach w Polsce będzie można zapisać się na badania profilaktyczne. Wśród placówek wymieniono Klinikę Otolaryngologii CMKP.

HPV coraz częściej wiąże się z nowotworami gardła

Kampania „Nie odbieraj sobie głosu” zwraca szczególną uwagę na związek wirusa brodawczaka ludzkiego z nowotworami części ustnej gardła, w tym migdałków i nasady języka. W krajach rozwiniętych zakażenie HPV odpowiada za większość takich przypadków.

Możemy znacząco zmniejszyć te statystyki, jeśli zaczniemy się szczepić – mówi dr Paweł Grzesiowski, Główny Inspektor Sanitarny.

HPV nie dotyczy wyłącznie kobiet. Wirusem mogą zakazić się również dorośli mężczyźni. Nosicielstwo zwiększa między innymi ryzyko raka odbytu, prącia, krtani i migdałków. Prof. Krzysztof J. Filipiak, dyrektor-rektor CMKP, zaznacza, że rosnąca liczba nowotworów głowy i szyi związanych z HPV jest powodem do kierowania działań profilaktycznych także do mężczyzn.

Do zakażenia dochodzi podczas kontaktów seksualnych – waginalnych, analnych i oralnych. Szczepienie najlepiej wykonać przed rozpoczęciem aktywności seksualnej, ale jej podjęcie nie jest przeciwwskazaniem. Osoba dorosła, która przeszła zakażenie, także może odnieść korzyść, ponieważ w ciągu życia możliwe jest zakażenie innym typem wirusa.

W Australii, Danii, Szwecji i Wielkiej Brytanii programy szczepień przyniosły znaczący spadek liczby infekcji HPV. Po dekadzie ich działania w niektórych krajach odnotowano redukcję sięgającą 90 proc. Dr Grzesiowski podkreśla, że nie ma górnej granicy wieku, po której szczepienie nie miałoby sensu.

W Polsce dostępne są dwa rodzaje szczepionek:

• 2-walentna, chroniąca przed typami HPV-16 i HPV-18;
• 9-walentna, obejmująca typy HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 i 58.

Szczepionki zabezpieczają przed zmianami przednowotworowymi i nowotworami szyjki macicy, sromu, pochwy oraz odbytu. W przypadku mężczyzn dotyczą także ochrony przed rakiem prącia, a u obu płci przed nowotworami głowy i szyi. Preparat 9-walentny chroni również przed brodawkami kończystymi narządów płciowych.

Szczepienia przeciw HPV są dostępne w szkołach, przychodniach i aptekach

Program dobrowolnych szczepień przeciw HPV dla dzieci w wieku od 9 do 14 lat działa w szkołach podstawowych. Szczepienia można wykonać także w podstawowej opiece zdrowotnej. Z aptecznej ścieżki mogą korzystać osoby, które ukończyły 18 lat.

Zasady odpłatności zależą od wieku i rodzaju preparatu:

• dzieci w wieku 9–14 lat mogą bezpłatnie otrzymać szczepionkę Cervarix albo Gardasil 9;
• młodzież powyżej 14. roku życia do ukończenia 18 lat ma 100-procentową refundację szczepionki Cervarix;
• Gardasil 9 dla tej grupy może być pełnopłatny albo częściowo refundowany, zależnie od decyzji samorządu;
• osoby po 18. roku życia mogą otrzymać Cervarix z 50-procentową refundacją;
• Gardasil 9 dla dorosłych jest dostępny za pełną odpłatnością.

Profilaktyka obejmuje również rezygnację z palenia tytoniu i innych produktów nikotynowych, ograniczenie alkoholu, zdrowy styl życia, higienę oraz bezpieczne kontakty seksualne. Szczepionki przeciw HPV należą do najlepiej przebadanych pod względem bezpieczeństwa. Najczęstsze odczyny to zaczerwienienie w miejscu wkłucia i niewielka gorączka, które zazwyczaj ustępują w ciągu jednego do trzech dni.

Dla mieszkańców Krakowa najważniejsze są dwa proste kroki: sprawdzenie możliwości szczepienia w POZ lub aptece oraz szybka konsultacja laryngologiczna, jeśli wymienione objawy utrzymują się ponad trzy tygodnie. Profilaktyka może zmniejszyć ryzyko zakażenia, ale nie zastępuje reakcji na sygnały, które już pojawiły się w organizmie.

na podstawie: Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Krakowie.