Szczepienia w aptekach zyskują na znaczeniu. Seniorzy przechodzą tam kilka etapów

W aptece nie kończy się na szybkim podaniu preparatu. Dorosły pacjent najpierw przechodzi rozmowę i badanie kwalifikacyjne, a po szczepieniu zostaje jeszcze na obserwacji. Wraz z nadejściem chłodniejszych miesięcy Główny Inspektorat Sanitarny przypomina, że profilaktyka obejmuje także codzienne nawyki, między innymi wietrzenie pomieszczeń i higienę rąk. Dla wielu seniorów punkt szczepień w aptece może oznaczać krótszą drogę i mniej barier niż wizyta w przychodni.

Jesienią i zimą częściej przebywamy w zamkniętych pomieszczeniach, rzadziej otwieramy okna, a suche powietrze wysusza śluzówki nosa i gardła. Takie warunki ułatwiają przenoszenie wirusów i bakterii drogą kropelkową oraz powietrzną. W tym okresie częściej aktywne są między innymi wirusy grypy, RSV i SARS-CoV-2.

• Wietrzenie, higiena i maseczka ograniczają ryzyko infekcji
• Seniorzy są bardziej narażeni na ciężkie powikłania
• Apteka oferuje szczepienie po kwalifikacji i z kontrolą bezpieczeństwa

Wietrzenie, higiena i maseczka ograniczają ryzyko infekcji

Zalecenia GIS zaczynają się od prostych czynności, które można stosować w domu, pracy, sklepie czy komunikacji miejskiej. Chodzi o ograniczenie liczby sytuacji sprzyjających przenoszeniu patogenów.

• Mycie rąk wodą z mydłem, szczególnie po powrocie do domu i przed jedzeniem.
• Zasłanianie nosa i ust chusteczką podczas kaszlu i kichania.
• Regularne wietrzenie pomieszczeń.
• Unikanie bliskiego kontaktu z osobami mającymi objawy infekcji.
• Zakładanie maseczki, gdy pojawiają się objawy choroby albo gdy trzeba iść do lekarza lub apteki, w której kaszlą inni pacjenci.

Odporność wspierają także sen, regeneracja, regularny ruch, odpowiednie nawodnienie i dieta zawierająca warzywa, owoce, kiszonki, produkty pełnoziarniste oraz zdrowe tłuszcze. GIS zwraca również uwagę na ograniczanie stresu, odpoczynek, kontakt z naturą i utrzymywanie relacji z bliskimi. Nawodnienie pomaga utrzymać prawidłowe nawilżenie błon śluzowych dróg oddechowych, które stanowią jedną z naturalnych barier ochronnych.

Same nawyki nie zastępują jednak szczepień. Według materiału GIS szczepienia zmniejszają ryzyko ciężkiego przebiegu choroby i powikłań, a także ograniczają możliwość zakażenia osób z najbliższego otoczenia. Mniejsza liczba powikłań może oznaczać również mniej hospitalizacji i zwolnień lekarskich.

Seniorzy są bardziej narażeni na ciężkie powikłania

Wraz z wiekiem układ odpornościowy działa mniej sprawnie. Infekcja, która u młodszej osoby kończy się po kilku dniach, u seniora może prowadzić do dłuższego pobytu w szpitalu, utraty sprawności i problemów z powrotem do wcześniejszego poziomu zdrowia.

Ryzyko zwiększają choroby przewlekłe, między innymi:

• cukrzyca,
• nadciśnienie tętnicze,
• choroby serca,
• przewlekłe choroby płuc,
• choroby autoimmunologiczne.

Takie schorzenia mogą sprzyjać cięższemu przebiegowi infekcji i zaostrzeniom choroby podstawowej. Po grypie lub COVID-19 przez wiele miesięcy może utrzymywać się podwyższone ryzyko problemów sercowo-naczyniowych, w tym zawału serca i udaru mózgu. Źródło wskazuje, że ryzyko zgonu z powodu choroby, której można zapobiegać szczepieniem, jest u osób starszych stukrotnie wyższe niż u dzieci.

Przed sezonem jesienno-zimowym seniorzy powinni zwrócić szczególną uwagę na szczepienia przeciwko:

• grypie,
• COVID-19,
• RSV,
• zakażeniom pneumokokowym,
• krztuścowi.

W Polsce część tych szczepień jest bezpłatna, a część podlega refundacji. Przed wyborem preparatu i terminu warto omówić sytuację zdrowotną z lekarzem lub farmaceutą, zwłaszcza przy chorobach przewlekłych, leczeniu immunosupresyjnym, stosowaniu leków przeciwkrzepliwych albo wcześniejszych reakcjach alergicznych.

Apteka oferuje szczepienie po kwalifikacji i z kontrolą bezpieczeństwa

Szczepienia refundowane i zalecane można wykonywać w publicznych oraz niepublicznych punktach szczepień, między innymi w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej i ambulatoryjnej opieki specjalistycznej. Dostępne są także apteki mające umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia. Z tej formy mogą korzystać osoby dorosłe, które ukończyły 18 lat i nie mają przeciwwskazań stwierdzonych podczas kwalifikacji.

Procedura w aptece obejmuje:

1. Wybór apteki wykonującej szczepienia.
2. Rozmowę o stanie zdrowia i wypełnienie kwestionariusza.
3. Wystawienie recepty, jeśli jest wymagana. Może zrobić to lekarz, a w określonych sytuacjach również farmaceuta.
4. Podanie szczepionki przez uprawnionego i przeszkolonego farmaceutę.
5. Około 15 minut obserwacji po szczepieniu.

Preparaty stosowane w aptekach pochodzą z legalnych źródeł, są dopuszczone do obrotu w Polsce i przechowywane z zachowaniem łańcucha chłodniczego. Punkty mają wyposażenie oraz zestawy potrzebne w razie nagłej reakcji, a personel przechodzi szkolenia z kwalifikacji, wykonywania szczepień i udzielania pomocy.

Nad tym systemem czuwają dwie instytucje. Inspekcja Farmaceutyczna kontroluje dystrybucję i przechowywanie szczepionek, natomiast Państwowa Inspekcja Sanitarna nadzoruje udzielanie świadczeń i dokumentację.

Wykaz aptek współpracujących z NFZ znajduje się w serwisie pacjent.gov.pl. Przed wizytą warto skontaktować się z wybraną placówką, by sprawdzić dostępność preparatu i dowiedzieć się, czy trzeba zarezerwować termin. Dla seniora oznacza to możliwość wcześniejszego potwierdzenia całej procedury i uniknięcia niepotrzebnej podróży.

Po szczepieniu informacja trafia do dokumentacji medycznej apteki, a farmaceuta wystawia elektroniczną Kartę Szczepień w systemie e-zdrowia. Wpis powinien być następnie widoczny na Internetowym Koncie Pacjenta oraz w aplikacji mojeIKP. Podczas jednej wizyty można też przyjąć więcej niż jedną szczepionkę, jeśli farmaceuta uzna to za bezpieczne, uwzględniając rodzaj preparatów, schematy podawania i stan zdrowia pacjenta.

Dane przywołane przez Ministerstwo Zdrowia i GIS pokazują rosnące zainteresowanie profilaktyką. W sezonie 2025/2026 liczba szczepień przeciw grypie wzrosła o niemal pół miliona, czyli o 27 proc. w porównaniu z poprzednim sezonem. Odnotowano około miliona zachorowań na grypę, a w najtrudniejszym tygodniu liczba przypadków przekraczała 150 tysięcy. Rzeczywista skala mogła być większa z powodu niepełnego raportowania.

W przypadku krztuśca po rekordowych 32 656 przypadkach odnotowanych w 2024 roku w 2025 roku zgłoszono 11 323 zachorowania. Liczba szczepień przeciw tej chorobie w grupie osób od 19. roku życia wzrosła z 137 tysięcy w 2024 roku do 236 tysięcy w 2025 roku.

Wzrosło także zainteresowanie szczepieniem przeciw RSV. W pierwszych 14 tygodniach kolejnych lat zgłoszono 63 111 przypadków w 2024 roku, 141 553 w 2025 roku i 102 164 w 2026 roku. Liczba wykonanych szczepień przeciw RSV zwiększyła się z 71 897 w sezonie 2024/2025 do 624 255 w sezonie 2025/2026. Źródło wiąże ten wzrost przede wszystkim z refundacją dla grup szczególnego ryzyka i większą dostępnością preparatu.

W przypadku pneumokoków w 2024 roku zgłoszono 3503 przypadki, a w 2025 roku 3399. Szczególnym problemem pozostają zakażenia serotypem 19A, który często wykazuje oporność na podstawowe antybiotyki.

na podstawie: Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Krakowie.