Kraków przypomni o pokojowym przejęciu władzy sprzed 108 lat

Pod Wieżą Ratuszową znów pojawią się polskie mundury i biało-czerwone flagi. Podczas obchodów 108. rocznicy wyzwolenia Krakowa zostanie odtworzona symboliczna zmiana warty, a młodzież z krakowskich liceów pobiegnie w sztafecie. Uroczystość przypomni wydarzenia, dzięki którym miasto odzyskało niepodległość jeszcze przed 11 listopada 1918 r. Był to jeden z najbardziej znaczących pokojowych przewrotów końca I wojny światowej.

• Polscy żołnierze przejęli odwach pod Wieżą Ratuszową
• Antoni Stawarz rozpoczął akcję od dworca w Płaszowie
• Ludwik Iwaszko dowodził przejęciem obiektów wojskowych

Polscy żołnierze przejęli odwach pod Wieżą Ratuszową

31 października 1918 r. Kraków przestał należeć do monarchii habsburskiej i znalazł się w granicach odradzającej się Polski. Formalnie państwo polskie miało powstać dopiero 11 listopada, ale mieszkańcy oraz polscy żołnierze nie czekali na tę datę.

Do przejęcia władzy doprowadzili polscy posłowie austriackiego parlamentu oraz oficerowie polskiego pochodzenia służący w armii austro-węgierskiej. Działania przeprowadzono bez rozlewu krwi. Ich najbardziej symbolicznym momentem było zajęcie odwachu pod Wieżą Ratuszową przez polskich żołnierzy. Mundury nadal mieli austriackie, ale na budynku zawisły polskie flagi.

Właśnie ten epizod przypomina coroczna zmiana warty. Towarzyszy jej bieg sztafetowy z udziałem uczniów krakowskich liceów. Dla uczestników oznacza to nie tylko lekcję historii poza szkolną ławką, lecz także możliwość zobaczenia miejsca, w którym przed ponad stuleciem rozstrzygały się losy miasta.

Najświeższe wiadomości z Krakowa czekają na stronie głównej faktykrakowa.pl, a koncerty, spotkania i imprezy na najbliższe dni – w kalendarzu wydarzeń.

Antoni Stawarz rozpoczął akcję od dworca w Płaszowie

Jedną z najważniejszych postaci tamtych dni był Antoni Stawarz. Podczas I wojny światowej służył jako porucznik armii austro-węgierskiej, a jednocześnie stworzył w wojsku konspiracyjną organizację przygotowującą przejęcie Krakowa.

30 października żołnierze pod jego dowództwem opanowali dworzec kolejowy w Płaszowie. Następnego dnia zajęli austriackie koszary w Podgórzu, a później kolejne punkty w mieście. Do oddziałów dołączali mieszkańcy, w tym gimnazjaliści i studenci.

Po odzyskaniu niepodległości Stawarz służył w 57. Pułku Piechoty w Tarnowie. W 1935 r. rozpoczął pracę w krakowskim magistracie, a podczas II wojny światowej działał w Armii Krajowej. Zmarł w 1955 r. i został pochowany na cmentarzu Rakowickim. Jego nazwisko nosi jedna z ulic na krakowskim Podgórzu.

Ludwik Iwaszko dowodził przejęciem obiektów wojskowych

Drugim z oficerów związanych z wyzwoleniem Krakowa był porucznik Ludwik Iwaszko. Dowodził oddziałem, który przejął wojskowe obiekty w mieście. Niedługo później, 2 listopada 1918 r., wyruszył na odsiecz Lwowa i walczył tam do wyparcia wojsk ukraińskich z Galicji.

Iwaszko brał również udział w wojnie polsko-bolszewickiej oraz w trzech powstaniach śląskich. W sierpniu 1939 r. ruszył na wojnę z Niemcami. Po jej zakończeniu został aresztowany przez Gestapo i trafił do oflagu w Luckenwalde.

Po powrocie do Polski odmówił współpracy z Informacją Wojskową. W 1946 r. zmuszono go do odejścia z armii, a jego rodzinę poddano szykanom i pozbawiono majątku. Do końca życia zachował pamiątkę z krakowskich wydarzeń – miniaturę odznaczenia „Krzyż Wyzwolenia Krakowa 31 października 1918”, którą nosił mimo późniejszych represji.

Ludwik Iwaszko zmarł 22 czerwca 1975 r. Spoczął na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie. Tegoroczna zmiana warty i sztafeta przypomną nie tylko sam moment przejęcia miasta, lecz także losy ludzi, którzy rozpoczęli tę akcję i później przez dziesięciolecia służyli Polsce.

na podstawie: UM Kraków.