Mammografia bez skierowania. Sprawdź, kto może skorzystać z badania

Nowy guzek, zmiana kształtu piersi albo wydzielina z brodawki nie powinny czekać na dogodniejszy moment. W Krakowie przypomniano, że profilaktyka raka piersi obejmuje zarówno uważną obserwację własnego ciała, jak i badania dopasowane do wieku oraz stanu zdrowia. Kobiety w wieku 45–74 lat mogą skorzystać z bezpłatnej mammografii w ramach programu NFZ, bez skierowania. Objawy wymagające diagnostyki są jednak wskazaniem do konsultacji lekarskiej niezależnie od wieku.

• Nowa zmiana w piersi wymaga konsultacji, nawet bez bólu
• Samobadanie piersi można wykonać w kilku etapach
• Bezpłatna mammografia dla kobiet od 45. do 74. roku życia

Nowa zmiana w piersi wymaga konsultacji, nawet bez bólu

Rak piersi może rozwijać się bez wyraźnych dolegliwości. Dlatego nie warto czekać na ból, aby zgłosić się do lekarza. Nie każda zmiana oznacza nowotwór, ale każda nowa i niepokojąca zmiana powinna zostać oceniona.

Sygnały, na które należy zwrócić uwagę, to:

• nowy guzek lub zgrubienie w piersi albo pod pachą;
• zmiana wielkości lub kształtu piersi;
• wgłębienie, zmarszczenie, zaczerwienienie albo zgrubienie skóry, także przypominające skórkę pomarańczy;
• nowe wciągnięcie brodawki sutkowej lub inna zmiana jej wyglądu;
• wydzielina z brodawki, szczególnie krwista;
• obrzęk piersi albo utrzymujący się ból połączony z innymi zmianami.

Znajomość wyglądu własnych piersi ułatwia zauważenie różnic. Warto obserwować także brodawki i okolice pach. Samobadanie pomaga lepiej poznać ciało, ale nie zastępuje badań przesiewowych ani wizyty u lekarza.

Codziennie nowe informacje z Krakowa publikujemy na faktykrakowa.pl. Planujesz wolny czas? Aktualne wydarzenia i imprezy znajdziesz zawsze na faktykrakowa.pl/wydarzenie.

Samobadanie piersi można wykonać w kilku etapach

Kobiety miesiączkujące mogą badać piersi kilka dni po zakończeniu miesiączki, gdy są zwykle mniej wrażliwe. Po menopauzie można wybrać jeden stały dzień w miesiącu.

Badanie obejmuje:

1. Oglądanie piersi przed lustrem z opuszczonymi rękami, a następnie z rękami uniesionymi nad głowę. Należy zwrócić uwagę na kształt, wielkość, skórę i brodawki.
2. Delikatne badanie dotykiem opuszkami trzech środkowych palców. Małe, okrężne ruchy powinny objąć całą pierś, również okolice brodawki.
3. Sprawdzenie dołów pachowych pod kątem nowych zgrubień i innych nietypowych zmian.
4. Powtórzenie badania w pozycji leżącej, która może ułatwić ocenę tkanki.

Prawidłowy wynik samobadania nie wyklucza choroby. Jeśli pojawi się zmiana, nie należy samodzielnie oceniać jej charakteru ani czekać, aż zniknie. Konsultacja lekarska może być potrzebna także wtedy, gdy ostatnia mammografia odbyła się niedawno.

Bezpłatna mammografia dla kobiet od 45. do 74. roku życia

Mammografia wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie i pozwala wykryć również zmiany niewyczuwalne podczas badania dotykiem. Z programu profilaktyki raka piersi mogą korzystać ubezpieczone w NFZ kobiety w wieku 45–74 lat, które spełniają określone warunki. Zasadniczo badanie przysługuje tym, które nie wykonywały mammografii profilaktycznej w ciągu ostatnich 24 miesięcy.

Dla części kobiet po leczeniu raka piersi przewidziano badania co 12 miesięcy. Dotyczy to między innymi sytuacji, gdy minęło pięć lat od leczenia chirurgicznego, a pacjentka nadal stosuje uzupełniającą hormonoterapię, oraz okresu po zakończeniu leczenia i pięcioletniej obserwacji.

Aby skorzystać z programu:

• nie trzeba mieć skierowania;
• można wybrać placówkę realizującą program albo sprawdzić terminy mammobusu;
• rejestracja jest możliwa przez centralną e-rejestrację w Internetowym Koncie Pacjenta lub aplikacji mojeIKP.

Program mammografii przesiewowej jest przeznaczony dla kobiet bez objawów wymagających pilnej diagnostyki. Gdy pojawia się guzek, krwista wydzielina lub inna niepokojąca zmiana, właściwym krokiem jest konsultacja lekarska, a nie oczekiwanie na termin badania profilaktycznego. Lekarz dobierze dalszą diagnostykę do wieku, objawów i sytuacji zdrowotnej.

USG piersi wykorzystuje fale ultradźwiękowe i może pomóc ocenić budowę tkanek oraz charakter wykrytej zmiany. Lekarz może zalecić je między innymi przy wyczuwalnym guzku, po badaniu lekarskim lub jako uzupełnienie mammografii. USG i mammografia nie są badaniami zamiennymi, a ich wybór i częstotliwość powinny wynikać z indywidualnej oceny medycznej.

Na ryzyko zachorowania wpływają między innymi wiek, występowanie raka piersi lub jajnika w rodzinie, warianty genów BRCA1 i BRCA2, niektóre wcześniejsze zmiany w piersiach, nadwaga i otyłość po menopauzie, mała aktywność fizyczna, alkohol oraz palenie tytoniu. Przy obciążeniu rodzinnym, zwłaszcza gdy choroba pojawiała się u krewnych w młodym wieku, warto porozmawiać z lekarzem o indywidualnym ryzyku i ewentualnej konsultacji genetycznej.

Aktywność fizyczna, prawidłowa masa ciała, ograniczenie alkoholu i różnorodna dieta mogą zmniejszać ryzyko, ale nie chronią całkowicie przed chorobą. Jeśli kobieta rozważa hormonalną terapię menopauzalną albo już ją stosuje, powinna omówić z lekarzem możliwe korzyści i zagrożenia. Karmienie piersią wiąże się z niższym ryzykiem raka piersi, lecz również nie zapewnia pełnej ochrony.

Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Krakowie przypomina o kampanii „Pan i Pani – przebadani? A Ty?”. Jej przesłaniem jest regularna profilaktyka, reagowanie na objawy i korzystanie ze sprawdzonych informacji. Warto przekazać tę wiedzę także mamie, siostrze lub przyjaciółce – szczególnie że pierwsza rozmowa może pomóc szybciej podjąć decyzję o badaniu.

na podstawie: Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Krakowie.