Krakowska kultura przestaje być labiryntem barier i schodów

W krakowskich instytucjach kultury zmiana nie zaczyna się od wielkich deklaracji, tylko od rzeczy bardzo konkretnych – windy, platformy schodowej, pętli indukcyjnej albo informacji zapisanej tak, by każdy mógł z niej skorzystać. Miasto od kilku lat składa dostępność z wielu drobnych elementów, a każdy z nich otwiera kolejne drzwi do galerii, biblioteki, teatru czy muzeum. Coraz wyraźniej widać, że tu nie chodzi już wyłącznie o wejście do budynku, ale o pełne uczestnictwo w kulturze od pierwszego kliknięcia po ostatni dźwięk spektaklu.

• W zabytkowych murach pojawiają się windy i platformy
• Wydarzenia z migowym i audiodeskrypcją przestają być niszą
• Cyfrowa mapa wydarzeń ma podać odpowiedź jeszcze przed wyjściem z domu

W zabytkowych murach pojawiają się windy i platformy

Dostępność w Krakowie coraz częściej rozgrywa się tam, gdzie jeszcze niedawno były tylko schody, wąskie przejścia i progi trudne do pokonania. W 2025 roku Wydział Kultury przeznaczył środki na inwestycje, które mają zmienić codzienność w miejskich instytucjach kultury, a w części miejsc prace już przyniosły bardzo konkretne efekty.

Najbardziej symbolicznie wygląda to w Willi Decjusza, gdzie przygotowywana jest dokumentacja projektowa budowy windy. Na to zadanie przeznaczono blisko 149 tys. zł. W przypadku takiego zabytku stawka jest podwójna: trzeba jednocześnie chronić historyczną tkankę i otworzyć ją dla osób ze szczególnymi potrzebami. To właśnie w takich miejscach widać, że dostępność nie jest dodatkiem do dziedzictwa, ale warunkiem, by mogło ono żyć naprawdę szeroko.

Zmiany widać też w innych punktach miasta. W Galerii Sztuki Współczesnej „Bunkier Sztuki” zamontowano platformę schodową, przebudowano kasę biletową i wprowadzono drobniejsze udogodnienia, które często przesądzają o komforcie wizyty. Pojawiły się między innymi wieszaki na odpowiedniej wysokości oraz dyspensery na papier i mydło dostępne dla osób poruszających się na wózkach. Całość poprzedził audyt architektoniczny, który wskazał miejsca wymagające zmian.

W „Bunkrze Sztuki” zadbano też o rozwiązania mniej widowiskowe, ale bardzo ważne dla odbiorców. Powstała makieta budynku z opisami w alfabecie Braille’a i tyflografiką fasady, a na parterze urządzono pokój ciszy – przestrzeń wolną od nadmiaru bodźców. Z kolei Muzeum Inżynierii i Techniki w Hangarze Czyżyny udostępnia sprzęt pomagający podczas zwiedzania, między innymi krzesłolaski, wózek inwalidzki i folie powiększające tekst.

W Nowej Hucie ważne prace wykonano w ARTzonie, czyli przestrzeni Ośrodka Kultury im. Cypriana Kamila Norwida. Dostosowano łazienki na dwóch poziomach, wprowadzono kontrastowe oznaczenia schodów, nowe tabliczki informacyjne i pochwytów w łazienkach. Poprawiono też komfort akustyczny pomieszczeń i zakupiono pętlę indukcyjną dla osób z niepełnosprawnością słuchu. Podobne urządzenie zamontowano w Klubie Fort Borek, działającym w strukturze Centrum Kultury Podgórza.

Wydarzenia z migowym i audiodeskrypcją przestają być niszą

Najbardziej wymierny obraz zmian daje jednak nie remont, lecz frekwencja. W 2025 roku krakowskie instytucje kultury przygotowały łącznie 702 wydarzenia skierowane do osób z niepełnosprawnościami. Uczestniczyło w nich ponad 22 tysiące osób. To liczby, które pokazują skalę zainteresowania, ale też potrzebę stałej oferty, a nie okazjonalnych działań pod konkretne wydarzenie.

Wśród tych propozycji znalazły się 191 projekty dostępne z tłumaczeniem na polski język migowy albo z audiodeskrypcją. W wielu miejscach uczestnicy mogli liczyć również na asystentów oraz specjalnie przygotowane materiały informacyjne. To ważne, bo dla części odbiorców sama obecność na widowni nie wystarcza – potrzebują jeszcze języka, który pozwoli w pełni odczytać spektakl, koncert czy wystawę.

Miasto wspiera także dostępność konkretnych przedstawień teatralnych. Od 2024 roku Wydział Kultury finansuje pilotażowe dostosowanie spektakli dla osób z niepełnosprawnością wzroku i słuchu. W tym gronie znalazły się między innymi:

– „Jak nie zabiłem swojego ojca i jak bardzo tego żałuję”
– „Calineczka”
– „Stroiciel Grzebieni”
– „Boska”

W 2026 roku program ma zostać rozszerzony, a idea inkluzywności ma mocniej wybrzmieć także w popularnym cyklu „Krakowskie Noce”. To dobry kierunek, bo dostępność nie powinna ograniczać się do pojedynczych premier. Im częściej pojawia się przy stałych wydarzeniach, tym mniej jest traktowana jak wyjątek.

Ważną rolę odgrywa również współpraca miasta z organizatorami Festiwalu Zaczarowanej Piosenki Fundacji Anny Dymnej „Mimo wszystko”. Prezydent Aleksander Miszalski podpisał list intencyjny, który gwarantuje wsparcie miasta przy kolejnych edycjach wydarzenia. Festiwal wrócił na Rynek Główny po czterech latach przerwy, a to samo miejsce nadaje mu dziś wyraźny, publiczny wymiar.

Cyfrowa mapa wydarzeń ma podać odpowiedź jeszcze przed wyjściem z domu

Dostępność w krakowskiej kulturze coraz częściej zaczyna się nie przy wejściu do budynku, lecz dużo wcześniej – na ekranie telefonu albo komputera. Instytucje modernizują strony internetowe, dostosowują systemy sprzedaży biletów i wdrażają rozwiązania zgodne ze standardami dostępności cyfrowej. Prowadzone są audyty stron, konsultacje z osobami ze szczególnymi potrzebami i usługi tłumacza polskiego języka migowego.

W tym kierunku zmierza projekt „Informacja kulturalna i rezerwacja biletów na wydarzenia w Krakowie”. Ma on wprowadzić standardy dostępnego wydarzenia kulturalnego i formularz, który zbierze oraz pokaże najważniejsze dane o dostępności. Informacje mają trafić do wyszukiwarki wydarzeń na portalu Karnet oraz do aplikacji mKraków. Dla osoby planującej wyjście do teatru albo galerii oznacza to prostą, ale przełomową rzecz – możliwość sprawdzenia przed wyjściem, czy będzie audiodeskrypcja, tłumacz języka migowego, dostęp architektoniczny albo inne potrzebne wsparcie.

Tę samą logikę widać w Bibliotece Kraków, która rozwija usługę „Książka do domu”. Bibliotekarze dostarczają książki osobom starszym i z niepełnosprawnościami bezpośrednio do miejsca zamieszkania. W 2025 roku Biblioteka Kraków dostosowała też przestrzeń i toaletę w Filii nr 38 przy ul. Walerego Sławka. Z kolei Klub Kultury Wola, prowadzony przez Centrum Kultury „Dworek Białoprądnicki”, rozpoczął modernizację obejmującą przebudowę pomieszczeń i stworzenie dostępnych ciągów komunikacyjnych. Nowohuckie Centrum Kultury dostosowało pracownię ceramiczną i kasę biletową oraz zakupiło wózek inwalidzki dla odwiedzających.

Skala tych działań znalazła odzwierciedlenie także w konkursie „Kraków bez barier”. W XVIII edycji nagrodzono trzy miejskie instytucje kultury: Bibliotekę Kraków za w pełni dostosowaną infrastrukturę jednej z filii, Rydlówkę – oddział Muzeum Krakowa – za wzorcowe dostosowanie zabytkowego obiektu oraz Muzeum – Miejsce Pamięci KL Plaszow za przystosowanie historycznej przestrzeni do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.

To wszystko wpisuje się w „Program Rozwoju Kultury w Krakowie do roku 2030”, w którym dostępność została wskazana jako jeden z priorytetów. Równolegle działa od maja 2025 roku Krakowska Sieć Dostępności Kultury, łącząca 32 instytucje miejskie, wojewódzkie i ministerialne. Sieć ma pomagać w wymianie doświadczeń, wspólnym tworzeniu dostępnych wydarzeń i promowaniu rozwiązań, które sprawdzają się w różnych częściach miasta. Dzięki temu kultura coraz mniej przypomina przestrzeń zbudowaną dla wybranych, a coraz bardziej otwiera się na tych, którzy do tej pory musieli szukać obejścia.

na podstawie: UM Kraków.