Gdynia na liście UNESCO. Modernizm znad Bałtyku zyskał światową rangę

W centrum Gdyni historia nie stoi za muzealną szybą. Widać ją w układzie ulic, jasnych fasadach i miejskim planie, który od początku miał patrzeć w stronę portu i morza. Teraz ten wyjątkowy fragment miasta oficjalnie dołącza do najcenniejszych miejsc światowego dziedzictwa.

• Wczesnomodernistyczne centrum Gdyni otwiera nowy rozdział
• Gdyńska nowoczesność zmienia sposób patrzenia na zabytki
• UNESCO chroni miejsca ważne dla całej ludzkości

Wczesnomodernistyczne centrum Gdyni otwiera nowy rozdział

Podczas 48. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO, która odbyła się 27 lipca w koreańskim Pusanie, zapadła decyzja o wpisaniu centrum Gdyni na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. To 18. polski wpis na tej prestiżowej liście.

Doceniony został kompleks urbanistyczny „Wczesnomodernistyczne centrum Gdyni”, zaprojektowany i zbudowany od podstaw w latach 1926-1939. Nie chodzi wyłącznie o pojedyncze budynki. UNESCO uznało za wyjątkową całą miejską kompozycję: jej skalę, funkcjonalność, modernistyczną architekturę oraz ścisłe powiązanie z portem i nadmorskim krajobrazem.

Gdynia wyrastała jako miasto nowoczesne nie tylko z nazwy. Jej centrum powstało w czasie, gdy architektura odchodziła od historyzujących dekoracji i szukała nowych form odpowiadających ambicjom odrodzonego państwa. W tym planie morze nie jest tłem. Stało się jednym z głównych punktów odniesienia dla ulic, budynków i całej miejskiej tożsamości. 🌊

Gdyńska nowoczesność zmienia sposób patrzenia na zabytki

Wpis ma znaczenie szersze niż prestiżowy certyfikat. Pokazuje, że dziedzictwo nie musi być bardzo stare, ozdobne ani pokryte patyną. Gdynia, obchodząca dopiero stulecie swoich narodzin, staje się przykładem miasta, którego wartość wynika z nowoczesnej idei i konsekwentnie zrealizowanej wizji.

Prof. Jacek Purchla, pytany o znaczenie gdyńskiej nominacji, zwracał uwagę, że ten wpis poszerza polskie rozumienie ochrony zabytków:

„Już nie „dawność” i stosowna dla wielu zabytków „patyna i omszałość”, ale szczególna wartość naszej nowoczesności, stworzona przez II Rzeczpospolitą nad Bałtykiem, przesądzają o szczególnym miejscu gdyńskiego modernizmu”.

To ważny precedens także dlatego, że gdyńskie centrum powstawało dzięki pracy wielu projektantów i indywidualnych inwestorów. UNESCO dostrzegło więc nie tylko jednolity styl, lecz także złożony, miejski organizm: różnorodny funkcjonalnie, związany z codziennym życiem i rozwijany w ścisłej relacji z portem.

UNESCO chroni miejsca ważne dla całej ludzkości

Lista Światowego Dziedzictwa UNESCO działa na podstawie konwencji przyjętej w 1972 roku. Trafiają na nią dobra kultury i natury uznane za szczególnie cenne z perspektywy całego świata. Polska ratyfikowała konwencję w 1976 roku.

Każde państwo może co roku zgłosić jedną kandydaturę. Ostateczne decyzje podejmuje Komitet Światowego Dziedzictwa, złożony z przedstawicieli 21 państw wybieranych na pięcioletnią kadencję. Polska jest członkiem tego gremium w latach 2025-2029.

Dla mieszkańców i odwiedzających wpis oznacza przede wszystkim nowe spojrzenie na przestrzeń, którą można oglądać bez specjalnego biletu: spacerując ulicami, obserwując modernistyczne bryły i czytając miasto zapisane w planie jego centrum. Gdynia właśnie dostała światowe potwierdzenie, że jej architektura jest nie tylko młoda i charakterystyczna, ale też wyjątkowa w skali całego globu. 🏙️

na podstawie: MCK Kraków.