Nowa strategia Małopolski do 2035 roku nabiera kształtu. Woda, transport i demografia w centrum

W krakowskim Muzeum Lotnictwa Polskiego rozmowa o przyszłości regionu szybko zeszła z ogólnych deklaracji na twarde problemy. W projekcie aktualizacji strategii najmocniej wybrzmiewają woda, transport, gospodarka i demografia, bo to one dziś najmocniej wpływają na różne części województwa. Samorząd chce, by dokument do 2035 roku wyznaczał różne priorytety dla różnych obszarów Małopolski. To ważne także dlatego, że w niektórych gminach o rozwoju zdecydują susza, starzenie się mieszkańców albo słaba komunikacja, a nie tylko inwestycje gospodarcze.

• W Krakowie pokazano kierunek zmian dla dokumentu do 2035 roku
• Woda i klimat wymuszają nowe priorytety na południu oraz wschodzie województwa
• Starzejące się społeczeństwo i kolej mają ustawić nowe priorytety

W Krakowie pokazano kierunek zmian dla dokumentu do 2035 roku

Prace nad aktualizacją Strategii Rozwoju Województwa „Małopolska 2030” weszły w kolejny etap podczas spotkania w Krakowie. Zespół odpowiedzialny za dokument przedstawił główne założenia, które mają wyznaczać rozwój regionu do 2035 roku. Po zmianach w przepisach termin przygotowania aktualizacji został wydłużony do końca 2027 roku, co daje więcej czasu na rozmowy z samorządami i partnerami społecznymi.

„Wydłużony termin prac nad strategią daje nam więcej czasu na rozmowę i współpracę.”

– zaznacza marszałek Łukasz Smółka.

Samorząd województwa podkreśla, że nie chodzi o jeden sztywny model dla całej Małopolski. Inne potrzeby mają duże miasta, inne gminy wiejskie, jeszcze inne obszary górskie czy miejsca dotknięte zmianami demograficznymi. Z tego powodu ważnym założeniem ma być kierowanie wsparcia tam, gdzie jest najbardziej potrzebne, z uwzględnieniem potencjału i problemów konkretnych części regionu.

Nowa wersja strategii ma opierać się na pięciu filarach:

• społeczeństwie – z naciskiem na rodzinę, edukację, zdrowie i przeciwdziałanie skutkom zmian demograficznych;
• gospodarce – z rozwojem przedsiębiorczości, innowacji, technologii i bezpieczeństwa energetycznego;
• klimacie i środowisku – z ochroną zasobów naturalnych, adaptacją do zmian klimatu i zieloną transformacją;
• przestrzeni i infrastrukturze – z lepszym transportem, dostępnością komunikacyjną i ładem przestrzennym;
• bezpieczeństwie i zarządzaniu – z budowaniem odporności regionu i sprawniejszym zarządzaniem publicznym.

Z tego układu wynika też praktyczny wniosek dla mieszkańców – środki publiczne mają być rozdzielane bardziej celowo, a nie według jednego wzoru dla całego województwa.

Woda i klimat wymuszają nowe priorytety na południu oraz wschodzie województwa

Jednym z najmocniej wybrzmiewających tematów jest bezpieczeństwo rozumiane szerzej niż tylko reakcja na kryzys. W projekcie strategii znalazły się w tym kontekście także bezpieczeństwo energetyczne, żywnościowe, wodne i cyfrowe. To odpowiedź na warunki, które w ostatnich latach wyraźnie się zmieniły – od skutków pandemii i wojny w Ukrainie po coraz mocniej odczuwalne skutki zmian klimatu.

Właśnie woda staje się jednym z największych wyzwań dla Małopolski. Coraz częstsze susze, gwałtowne opady, podtopienia i powodzie sprawiają, że samo reagowanie po zdarzeniu nie wystarcza. W dokumencie wskazano więc obszary wrażliwości wodnej jako jeden z regionalnych Obszarów Strategicznej Interwencji. Chodzi o gminy szczególnie narażone na brak wody, problemy z jej jakością albo skutki nadmiaru opadów, a największe skupisko takich miejsc widać na południu i wschodzie województwa.

W tej części strategii pojawia się też lista ośmiu regionalnych Obszarów Strategicznej Interwencji:

• obszary wrażliwości wodnej;
• miejskie obszary funkcjonalne;
• obszary szczególnych wyzwań demograficznych;
• obszary uzdrowiskowe;
• obszary ubóstwa transportowego;
• zbiorniki wodne jako potencjał rozwoju lokalnego;
• obszary szkód górniczych i pogórniczych Małopolski Zachodniej;
• obszar modelowej transformacji energetycznej Małopolski Zachodniej.

Takie podejście ma pomóc kierować działania tam, gdzie problem jest najbardziej widoczny. Dla mieszkańców oznacza to większą szansę na inwestycje w wodociągi, retencję, ochronę przed skutkami suszy albo podtopień oraz lepsze dopasowanie projektów do warunków konkretnej gminy.

Starzejące się społeczeństwo i kolej mają ustawić nowe priorytety

Zmiany demograficzne także mocno wpływają na kierunek prac. Województwo nadal należy do młodszych w kraju, ale prognozy są jednoznaczne – seniorów będzie przybywać, a część gmin i miast straci mieszkańców. Największe ryzyko depopulacji dotyczy wschodniej Małopolski i niektórych miast, podczas gdy dodatni bilans ludności mają utrzymać przede wszystkim Kraków oraz powiaty krakowski i wielicki.

„Dzisiejsze spotkanie było ważnym etapem prac nad aktualizacją Strategii Rozwoju Województwa.”

– mówi wicemarszałek Witold Kozłowski.

Z tego powodu w strategii mocno wybrzmiewa potrzeba dopasowania usług publicznych do wieku i liczby mieszkańców. Chodzi o dostęp do ochrony zdrowia, także psychicznego, opieki społecznej, edukacji i transportu niezależnie od miejsca zamieszkania. Autorzy dokumentu chcą też wyznaczyć obszary szczególnych wyzwań demograficznych, czyli miejsca najbardziej narażone na skutki starzenia się społeczeństwa i odpływu ludzi.

Równolegle strategia stawia na gospodarkę. Wśród priorytetów znalazły się innowacyjne firmy, nowe technologie, współpraca nauki z biznesem oraz rozwój kompetencji potrzebnych na rynku pracy w epoce cyfryzacji i sztucznej inteligencji. Ważnym elementem ma być także odporność gospodarki – od bezpieczeństwa energetycznego i odnawialnych źródeł energii po wspieranie lokalnych przedsiębiorstw i bardziej stabilne łańcuchy dostaw.

Nie mniej ważny jest transport. Samorząd województwa chce rozwijać kolej i cały system komunikacji tak, by lepiej łączyć miasta, gminy i wsie. W dokumencie pojawia się też potrzeba ograniczania wykluczenia transportowego, poprawy bezpieczeństwa na drogach i lepszego łączenia różnych środków podróży. W regionie, w którym codzienny dojazd do pracy, szkoły czy lekarza zależy od sprawnej infrastruktury, ten fragment strategii może z czasem zaważyć na jakości życia bardziej niż najbardziej efektowne hasła rozwojowe.

Prace nad dokumentem mają teraz wejść w etap debat regionalnych planowanych od września do listopada 2026 roku. Wtedy pierwszy projekt strategii, propozycje Obszarów Strategicznej Interwencji i planowane projekty strategiczne trafią do rozmów z samorządami i lokalnymi partnerami. Potem zostaną przygotowane kolejne wersje dokumentu, oceny i konsultacje, a ostateczny kształt Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego do 2035 roku ma przyjąć Sejmik Województwa Małopolskiego.

na podstawie: Małopolski Urząd Marszałkowski.