Mózg nie wybiera za nas. Badanie UJ pokazuje, co pomaga zmienić strategię

W Krakowie badacze sprawdzili, dlaczego przy jednym problemie analizujemy wiele szczegółów, a przy innym chwytamy się najważniejszej wskazówki. Wyniki pokazują, że znaczenie może mieć niewielki obszar mózgu związany z kontrolą poznawczą. Po jego stymulacji uczestnicy częściej dopasowywali sposób podejmowania decyzji do tego, czego wymagało zadanie. Nie oznaczało to większej ostrożności ani impulsywności, lecz większą elastyczność.

Powiązany artykuł

Diamenty pomogą zajrzeć do wnętrza białek? Naukowcy z UJ zdobyli miliony euro na badania

Krakowskie badanie o decyzjach i elastyczności

Badanie przeprowadził polsko-włoski zespół z Uniwersytetu Jagiellońskiego, w tym z Instytutu Psychologii, Centrum Badań Mózgu i Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum, oraz Uniwersytetu Padewskiego. Naukowcy sprawdzali, czy aktywność wybranych obszarów mózgu wiąże się z tym, jak człowiek dobiera sposób rozstrzygnięcia problemu.

W decyzjach można korzystać z prostych reguł, czyli heurystyk. Pozwalają oprzeć wybór na jednej lub kilku ważnych wskazówkach. W innych sytuacjach lepiej porównać wiele informacji, choć wymaga to więcej czasu i wysiłku. Badacze chcieli ustalić, czy określone mechanizmy mózgowe pomagają przełączać się między tymi strategiami.

W eksperymencie uczestniczyły 32 zdrowe osoby dorosłe. Każda brała udział w trzech sesjach: podczas jednej stymulowano przedruchowe pole dodatkowe (preSMA), podczas kolejnej prawy dolny zakręt czołowy (rIFG), a trzecia była kontrolna. Zastosowano przezczaszkową stymulację magnetyczną (TMS) — nieinwazyjną metodę, w której impulsy magnetyczne krótkotrwale oddziałują na wybrany obszar mózgu.

Codziennie nowe informacje z Krakowa publikujemy na faktykrakowa.pl. Planujesz wolny czas? Aktualne wydarzenia i imprezy znajdziesz zawsze na faktykrakowa.pl/wydarzenie.

Zadanie z diamentami odsłoniło różnicę między obszarami

Po stymulacji uczestnicy wybierali między dwoma diamentami różniącymi się między innymi wielkością, przejrzystością i kolorem. W części prób trafniejszy wybór wymagał uwzględnienia wszystkich cech, a w innych wystarczało skupić się na jednej, najbardziej wiarygodnej.

Po stymulacji preSMA badani lepiej dostosowywali sposób wyboru do rodzaju zadania: częściej dokładnie analizowali dostępne dane, gdy było to potrzebne, i chętniej korzystali z prostej reguły, gdy wystarczała. Podobnego efektu nie odnotowano po stymulacji rIFG. Wynik wskazuje, że te dwa obszary mogą pełnić odmienne funkcje.

Badacze sprawdzili też, czy znaczenie ma potrzeba domknięcia poznawczego, czyli skłonność do szybkiego uzyskania jednoznacznej odpowiedzi i unikania niepewności. Największą zmianę zaobserwowano u osób o niskiej lub umiarkowanej potrzebie domknięcia; u uczestników silnie przywiązanych do jednoznacznych rozstrzygnięć efekt był niewielki lub nie występował.

Według autorów preSMA może pomagać regulować moment, w którym kończymy zbieranie informacji i przechodzimy do wyboru. Nie wskazuje konkretnej odpowiedzi, lecz może wspierać dopasowanie sposobu myślenia do sytuacji. To wstępny wynik: zanim będzie można mówić o możliwym zastosowaniu w pracy z zaburzeniami kontroli poznawczej, uzależnieniami czy chorobami neurologicznymi, potrzebne są badania z większymi grupami oraz sprawdzenie, jak długo utrzymują się zaobserwowane efekty.

na podstawie: Uniwersytet Jagielloński.