Kraków odzyskał wolność bez rozlewu krwi. Tak przebiegał zryw z 1918 roku

Na Rynku Głównym polskie barwy zastąpiły symbole zaborczej władzy. Przejęcie miasta odbyło się bez rozlewu krwi, a wydarzenia z 31 października 1918 roku stały się osią obchodów 108. rocznicy. Program połączył miejsca związane z początkiem zrywu w Płaszowie i Podgórzu z jego symbolicznym finałem przy Wieży Ratuszowej.

• Przygotowania do przejęcia władzy ruszyły przed końcem października
• Od dworca w Płaszowie do odwachu na Rynku
• Rocznicowy program objął Podgórze i Stare Miasto

Przygotowania do przejęcia władzy ruszyły przed końcem października

31 października 1918 roku polscy żołnierze rozbroili austriackie oddziały i przejęli obiekty wojskowe w Podgórzu. Koszary opanowali bez walki, a do oddziałów dołączali mieszkańcy, młodzież i ochotnicy. Następnie ruszyli w stronę centrum. W Krakowie zakończyło się panowanie austriackie.

Przygotowania trwały już wcześniej. Po rozpadzie Austro-Węgier polscy działacze, wojskowi i mieszkańcy zaczęli działać na rzecz przejęcia władzy. 28 października powstała Polska Komisja Likwidacyjna, na której czele stanął Wincenty Witos. Miała przejąć administrację zaborczą i tworzyć polskie struktury władzy w Galicji.

Dzień przed przejęciem miasta żołnierze związani z konspiracyjną działalnością porucznika Antoniego Stawarza opanowali dworzec kolejowy w Płaszowie. Stawarz organizował działania wśród polskich żołnierzy służących w armii austro-węgierskiej. Wśród dowódców uczestniczących w akcji 31 października był porucznik Ludwik Iwaszko.

Codziennie nowe informacje z Krakowa publikujemy na faktykrakowa.pl. Planujesz wolny czas? Aktualne wydarzenia i imprezy znajdziesz zawsze na faktykrakowa.pl/wydarzenie.

Od dworca w Płaszowie do odwachu na Rynku

Jednym z najbardziej symbolicznych momentów zrywu było przejęcie austriackiego odwachu przy Wieży Ratuszowej. Żołnierze, wciąż ubrani w mundury armii austro-węgierskiej, zajęli wartownię i umieścili tam polskie symbole. Biało-czerwone flagi pojawiły się na Rynku Głównym.

Wydarzenia z Płaszowa, Podgórza i Starego Miasta pokazują, jak działania rozłożone w kilku częściach Krakowa doprowadziły do przejęcia całego miasta. Przy Wieży Ratuszowej znajduje się tablica pamiątkowa, a obchody rocznicy obejmują także miejsca związane z początkiem zrywu.

Rocznicowy program objął Podgórze i Stare Miasto

Obchody 108. rocznicy zaplanowano na 27–31 października. W ich programie znalazł się bieg sztafetowy krakowskich licealistów o szablę kapitana Antoniego Stawarza oraz „Wieczór z kokardą” w Muzeum Podgórza, poświęcony wspólnemu przygotowywaniu kokard narodowych.

30 października odbyły się uroczystości patriotyczne w Podgórzu. Kwiaty złożono przy tablicy na budynku dawnego magistratu przy Rynku Podgórskim, przy obelisku na placu Niepodległości i przy tablicy na dworcu Kraków Płaszów. Uczczono też pamięć Stawarza na Cmentarzu Rakowickim.

Główną uroczystość rocznicową zaplanowano na 31 października o godz. 10 przy Wieży Ratuszowej. W programie przewidziano złożenie kwiatów przez przedstawicieli władz miasta, Rady Miasta Krakowa oraz rad i zarządów Dzielnicy I Stare Miasto i Dzielnicy XIII Podgórze. Podczas obchodów Kraków został udekorowany biało-niebieskimi flagami miejskimi.

na podstawie: Rada i Zarząd Dzielnicy I.