Technologia zaczyna projektować przyszłość za nas. Patchlab stawia pytania

W Krakowie technologia nie będzie tylko narzędziem do oglądania sztuki. Podczas jubileuszowego Patchlab Digital Art Festival stanie się także tematem rozmowy o wyobraźni, sprawczości i granicy między rzeczywistością a jej cyfrową imitacją. Artyści pokażą, co dzieje się wtedy, gdy algorytmy zaczynają tworzyć obrazy, głosy, przestrzenie, a nawet pozory obecności.

Piętnasta edycja festiwalu odbędzie się od 15 do 18 października. Hasło „Dream Sim” prowadzi do pytania, czy człowiek nadal sam wyznacza kierunek rozwoju technologii, czy coraz częściej porusza się po scenariuszach przygotowanych przez systemy predykcyjne i generatywne.

• Patchlab sprawdza, gdzie kończy się narzędzie, a zaczyna autor przyszłości
• Sny, maszyny i doświadczenia, których nie da się łatwo odróżnić od rzeczywistości
• Piętnaście edycji festiwalu i pytanie o utraconą sprawczość

Patchlab sprawdza, gdzie kończy się narzędzie, a zaczyna autor przyszłości

Program tegorocznej edycji obejmuje wystawy, performensy audiowizualne, doświadczenia VR i XR, projekty wykorzystujące sztuczną inteligencję, rozmowy z artystami oraz pokazy animacji. Wiele prac zostanie pokazanych w Polsce po raz pierwszy.

„Technologie, które miały pomagać nam urzeczywistniać wyobrażone przyszłości, coraz częściej same je projektują” – mówi Elwira Wojtunik-Láng, dyrektorka artystyczna Patchlab Festival.

W Pałacu Potockich zaplanowano premierową prezentację „Dark Rooms”. To immersyjne doświadczenie VR dla osób pełnoletnich, poświęcone historiom związanym z seksualnością, tożsamością, traumą i przemianą.

W Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha Ryoichi Kurokawa pokaże „nD” – kolejną odsłonę rozwijanego od 2005 roku cyklu audiowizualnego. Wcześniejsze wersje projektu prezentowano między innymi w Tate Modern.

Podczas dwóch kolejnych AVnocy w Hevre+1 publiczność zobaczy „Waluigi’s Purgatory” brytyjskiego duetu dmstfctn. W performensie uczestniczą także saksofonista i artysta Natan Kryszek oraz grecka artystka Evita Manji. Widzowie, korzystając z telefonów, będą mogli wpływać na przebieg opowieści o sztucznej inteligencji trafiającej do czyśćca dla systemów oszukujących podczas treningu.

W programie znalazła się również polska premiera „LES EMPIRES” Guillaume’a Coutu Dumonta i Line Katcho. Retrofuturystyczna praca łączy science fiction, mitologię i analogową elektronikę, a prezentowana będzie we współpracy z MUTEK.

Sny, maszyny i doświadczenia, których nie da się łatwo odróżnić od rzeczywistości

W Cricotece pokazana zostanie „Onirica” włoskiego studia fuse*. Projekt powraca do Krakowa w nowej formie – tym razem jako spektakl taneczny z obrazem generowanym na żywo przy użyciu sztucznej inteligencji. Materiałem wyjściowym jest ponad 28 tysięcy zapisów prawdziwych snów, przekształcanych w zmieniającą się projekcję. Praca znalazła się w finale Lumen Prize 2025.

Wystawa główna „Dream Sim” została ułożona jako przejście od marzenia i technologicznej obietnicy do symulacji, predykcji oraz próby odzyskania wyobraźni. Jedna z prezentowanych prac, „Scent. Witnessing Without Power” Alana Kwana, przenosi odbiorcę do ogarniętej wojną przestrzeni, ale nie pozwala mu realnie wpłynąć na wydarzenia.

„Percipio” Gáspára Batthy bada, czy cyfrowa symulacja może wywołać odczucie fizycznego dotyku. Z kolei „Speculative AI” Birka Schmithüsena pokazuje audiowizualny dialog dwóch maszyn, z którego całkowicie wyeliminowano człowieka. Zestaw tych prac kieruje uwagę na różnicę między prawdziwą komunikacją a jej przekonującym naśladowaniem.

W MOCAK-u znajdzie się kinetyczna instalacja „Punkt krytyczny / Tipping Point” Yiannisa Kranidiotisa. Modele i prognozy zostaną w niej przełożone na doświadczenie fizyczne, dzięki czemu odległa i niewidzialna przyszłość stanie się elementem obecnej sytuacji odbiorcy.

W Aptece Designu zaprezentowana zostanie „Guanaquerx” Pauli Gaetano Adi, nagrodzona Grand Prix Ars Electronica 2025. Praca zestawia współczesną robotykę z andyjską wiedzą, materiałami i symboliką, proponując inną wersję technologicznego rozwoju niż ta oparta wyłącznie na automatyzacji i prognozowaniu.

Powiązany artykuł

Patchlab Digital Art Festival 2026 – Dream Sim

Piętnaście edycji festiwalu i pytanie o utraconą sprawczość

Jubileusz Patchlabu będzie także okazją do spojrzenia na piętnaście lat przemian sztuki cyfrowej oraz kultury Art & Tech. Od 2012 roku festiwal prezentuje projekty na styku sztuki, nauki i technologii, obserwując, jak kolejne innowacje wpływają na sposób odbierania rzeczywistości i budowania relacji ze światem.

„Dziś pytamy, co one robią z naszymi planami i czy nadal potrafimy wyobrażać sobie przyszłość, poza tym co mogą wygenerować i przewidzieć” – tłumaczy Elwira Wojtunik-Láng.

Jubileuszowi towarzyszy książka „THE BOOK. Patchlab Digital Art Festival 2012–2026”. Publikacja zbiera historię piętnastu edycji, ich tematy i sylwetki artystów, a także rozmowy, manifesty oraz eseje kuratorek, kuratorów i ekspertek. Wśród wymienionych autorów są między innymi Jakob Kudsk Steensen, Tale of Tales, Ryoichi Kurokawa, Irini Papadimitriou i Piotr Krajewski. Książka wykorzystuje także elementy rzeczywistości rozszerzonej, więc jej zawartość wykracza poza sam druk.

Wydarzenia festiwalowe odbędą się między innymi w Pałacu Potockich, Manggha, Cricotece, MOCAK-u, Aptece Designu i Hevre+1. Dzięki rozłożeniu programu w kilku miejscach odbiorcy będą mogli zestawić różne spojrzenia na ten sam temat – od intymnego doświadczenia VR po instalacje pokazujące, jak prognozy i algorytmy wpływają na ludzkie decyzje.

na podstawie: UM Kraków.