Anna Szałapak ma skwer przy ulicy Retoryka. Odsłonięto tablicę i posadzono lipę

Na skwerze między Retoryka, Zwierzyniecką i Placem Juliusza Kossaka pojawiła się nazwa, która dla wielu krakowian znaczy więcej niż zwykła tabliczka. Anna Szałapak, „Biały Anioł Piwnicy pod Baranami”, wróciła w miejską przestrzeń jako patronka miejsca blisko Kossakówki i artystycznego centrum dawnego Krakowa. Podczas uroczystości padły słowa o pamięci, wdzięczności i kobietach, które przez lata budowały tutejszą kulturę. Po odsłonięciu tablicy posadzono lipę – gest prosty, ale wyraźnie domykający tę decyzję.

• Skwer przy Retoryka dołącza do piwnicznej mapy miasta
• Pod lipą padły słowa o wdzięczności i kobietach współtworzących Kraków
• Artystka, która łączyła scenę, etnografię i muzeum

Skwer przy Retoryka dołącza do piwnicznej mapy miasta

14 maja na mapie Krakowa pojawiło się kolejne miejsce związane z legendą „Piwnicy pod Baranami”. Skwer pomiędzy ulicami Retoryka, Zwierzyniecką i Placem Juliusza Kossaka otrzymał imię Anny Szałapak – artystki, badaczki i jednej z najbardziej rozpoznawalnych postaci kabaretu.

To nie jest przypadkowy adres. W tej części miasta pamięć o piwnicy jest już dobrze osadzona, a kolejne nazwiska tworzą spójną opowieść o krakowskiej kulturze. Na Plantach swoje skwery mają już Ewa Demarczyk, Piotr Skrzynecki, Andrzej Wajda i Mieczysław Święcicki. Teraz do tego grona dołączyła Szałapak, dla wielu na zawsze związana z subtelnym stylem i pieśnią literacką.

Rada Miasta Krakowa podjęła uchwałę w sprawie nadania tego imienia 3 grudnia 2025 r. To oznacza, że decyzja nie była jednorazowym gestem podczas uroczystości, lecz wcześniejszym, oficjalnym domknięciem pamięci o jednej z ważnych postaci krakowskiej sceny.

Pod lipą padły słowa o wdzięczności i kobietach współtworzących Kraków

W uroczystości wzięli udział bliscy artystki i osoby związane z krakowską kulturą: Maria Szałapak, siostra pieśniarki, prezydent Krakowa Aleksander Miszalski, przewodnicząca komisji kultury i ochrony zabytków Rady Miasta Krakowa Magdalena Mazurkiewicz, a także Ewa Lipska, Michał Zabłocki i artyści kabaretu. Po odsłonięciu tablicy Maria Szałapak, Magdalena Mazurkiewicz i prezydent wspólnie posadzili lipę.

Wystąpienie Aleksandra Miszalskiego nie ograniczyło się do formalnego podziękowania. Prezydent mówił o tym, że skwer ma być miejscem pamięci i spotkania, a także przypomnieniem o twórczyniach, które przez lata były w Krakowie obecne, choć nie zawsze dostawały należne im miejsce w miejskiej opowieści.

„Niech ten skwer będzie miejscem pamięci, spotkania i wdzięczności” – powiedział Aleksander Miszalski.

Padły też słowa o „małym kroku w stronę sprawiedliwości dziejowej” wobec kobiet współtworzących Kraków. To ważny sygnał. Nie chodzi wyłącznie o nazwę na tablicy, ale o trwałe wpisanie konkretnej biografii w przestrzeń, z której korzystają codziennie mieszkańcy i turyści.

Artystka, która łączyła scenę, etnografię i muzeum

Anna Szałapak urodziła się w Krakowie 22 września 1952 r. Studiowała etnografię na Uniwersytecie Jagiellońskim, tańczyła w „Słowiankach”, a od 1979 r. była związana z „Piwnicą pod Baranami”. To właśnie tam zaprosił ją Andrzej Maj. Występowała z utworami Agnieszki Osieckiej, Ewy Lipskiej, Czesława Miłosza i kompozytorów, którzy współtworzyli muzyczną stronę tego środowiska, m.in. Zygmunta Koniecznego, Andrzeja Zaryckiego, Zbigniewa Preisnera i Jana Kantego Pawluśkiewicza.

Z czasem rozpoczęła też drogę solową. Agnieszka Osiecka nazwała ją „Białym Aniołem Piwnicy pod Baranami” – i ten przydomek został z nią na lata. Na estradzie wyróżniały ją precyzja i wysoka kultura wykonania, a nie tylko sam głos. Publiczność ceniła ją za sposób, w jaki prowadziła piosenkę literacką: bez nadmiaru, bez teatralnej przesady, za to z wyczuciem.

Szałapak nie ograniczała się do sceny. Była etnografką, etnologiem i doktorem nauk humanistycznych, a zawodowo związała się z Muzeum Historycznym Miasta Krakowa, dziś Muzeum Krakowa, gdzie pracowała jako kustosz. W 2012 r. obroniła na Uniwersytecie Jagiellońskim doktorat poświęcony krakowskiej szopce jako zjawisku folkloru. To dobrze pokazuje, jak szeroko patrzyła na miejską tradycję – nie jak na dekorację, ale jako żywą, wartą badań tkankę.

W jej dorobku znalazły się także ważne wyróżnienia. W 1998 r. otrzymała nagrodę Programu Trzeciego Polskiego Radia „Mateusz 97”, a w 2005 r. została laureatką nagrody Krakowska Książka Miesiąca za publikację „Legendy i tajemnice Krakowa”. W 2016 r., w 60. rocznicę powstania „Piwnicy pod Baranami”, uhonorowano ją Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski za zasługi dla polskiej kultury i osiągnięcia artystyczne.

Zmarła 14 października 2017 r. w Krakowie i została pochowana na Cmentarzu Rakowickim. Nadanie jej imienia skwerowi przy Retoryka sprawia, że pamięć o niej nie zostaje zamknięta w archiwum czy na cmentarnym nagrobku. Ma swoje miejsce w mieście, w zwykłej codziennej przestrzeni, obok ludzi przechodzących obok tablicy i lipy.

na podstawie: Urząd Miasta Krakowa.