Pod Krzyżem Katyńskim zabrzmi pamięć. Zaplanowano uroczystości w Krakowie

W centrum Krakowa znów zbiorą się ci, dla których Katyń nie jest odległym hasłem z podręcznika, ale raną zapisaną w historii Polski. Pod Krzyżem Katyńskim ma przejść uroczysty marsz, poprzedzony mszą w kościele Garnizonowym św. Agnieszki. To będzie dzień skupienia, ale też twardego przypomnienia o skali zbrodni, która zabrała tysiące ludziom munduru, zawodu i nazwiska.

• Najpierw msza, potem marsz pod Krzyż Katyński
• Historia Katynia to opowieść o wymordowanej elicie
• Przez lata prawda była spychana w cień

Najpierw msza, potem marsz pod Krzyż Katyński

Na 13 kwietnia 2026 roku zaplanowano główne krakowskie obchody Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej. Organizują je wojewoda małopolski, Oddział IPN w Krakowie oraz Stowarzyszenie Rodzin Ofiar Katynia Polski Południowej w Krakowie. Wszystko zacznie się od modlitwy, a potem uczestnicy przejdą w stronę miejsca, które od lat jest jednym z najmocniejszych symboli pamięci w mieście.

Program uroczystości wygląda następująco:

• 10.00 – msza święta w kościele Garnizonowym św. Agnieszki
• Po mszy – przemarsz pod Krzyż Katyński
• 11.00 – uroczystości na pl. o. Studzińskiego

To nie będzie zwykły rocznicowy rytuał. W takich chwilach Kraków zatrzymuje się na moment i oddaje głos historii, która wciąż brzmi boleśnie. Szczególnie tam, gdzie pamięć o Katyniu ma swój mocny, rozpoznawalny punkt odniesienia.

Historia Katynia to opowieść o wymordowanej elicie

Źródło tej tragedii sięga 17 września 1939 roku, gdy Polska walcząca już z niemiecką napaścią została zaatakowana od wschodu przez Związek Sowiecki. W sowieckiej niewoli znalazło się ponad 200 tysięcy polskich jeńców. Szeregowych zwolniono, część skierowano do obozów pracy, natomiast oficerów zamknięto w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie.

Wśród więzionych byli nie tylko wojskowi. Trafili tam także policjanci i funkcjonariusze mundurowi, a z czasem lista objęła również ludzi, którzy stanowili o sile II Rzeczypospolitej: generałów, urzędników, działaczy społecznych i przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości. Z obozów wywożono ich już po decyzji sowieckich władz z początku 1940 roku.

„wrogów ZSRR”

Tak w notatce Ławrientija Berii określono polskich jeńców, których później skazano na śmierć. Plan zaakceptowało sowieckie kierownictwo, a realizacją zajmowali się funkcjonariusze NKWD. Z Kozielska transportowano ludzi do Smoleńska i Gniezdowa, gdzie ginęli w Lesie Katyńskim. Jeńców ze Starobielska mordowano w Charkowie, a z Ostaszkowa przewożono do Kalinina, dzisiejszego Tweru.

Łącznie Sowieci zamordowali ponad 14,5 tysiąca polskich oficerów. Wśród ofiar była także ppor. pilot Janina Lewandowska. Śmierć ominęła zaledwie 395 osób.

Do tej liczby dochodzi jeszcze dramat więźniów z tak zwanej Zachodniej Ukrainy i Zachodniej Białorusi. Z przekazanych Polsce dokumentów wynika, że zginęło tam 7305 osób. To sprawiło, że Katyń stał się nie tylko mordem na wojsku, lecz także ciosem w szeroko rozumianą elitę państwa.

Przez lata prawda była spychana w cień

Kiedy wiosną 1943 roku Niemcy odkryli masowe groby, próbowali wykorzystać tę zbrodnię propagandowo. Do ekshumacji dopuszczono przedstawicieli Międzynarodowego Czerwonego Krzyża, a o pomoc zwrócił się też rząd RP na uchodźstwie. Moskwa wykorzystała to jako pretekst do oskarżeń pod adresem Polaków, choć niezależni eksperci nie mieli wątpliwości, kto odpowiada za mord.

Później przyszły kolejne próby zafałszowania historii. Pracowała komisja Burdenki, a w 1946 roku w Norymberdze Sowieci starali się przypisać zbrodnię Niemcom. Przez długie lata w PRL obowiązywało milczenie wymuszone cenzurą, a osoby mówiące prawdę o Katyniu były szykanowane. W Krakowie powstał nawet niejawny Instytut Katyński, a 21 marca 1980 roku na Rynku Głównym Walenty Badylak dokonał dramatycznego protestu przeciwko przemilczaniu zbrodni.

„o rozładowaniu więzień NKWD w USRS i BSRS”

Tak brzmiał rozkaz, który stał się jednym z dokumentów uruchamiających mord. W 1990 roku Rosja przyznała się do odpowiedzialności, a dwa lata później Polska otrzymała kopie części archiwów, w tym decyzję politbiura z 5 marca 1940 roku. Śledztwo prowadzone później przez stronę rosyjską zakończono w 2005 roku, uznając mord za „zwykłe” przestępstwo, które miało się przedawnić.

Właśnie dlatego krakowskie uroczystości nie są tylko ceremonią. To także przypomnienie, że pamięć o Katyniu wciąż wymaga troski, a prawda historyczna nie traci znaczenia wraz z upływem lat.

na podstawie: Dzielnica Pierwsza Stare Miasto Kraków.