62 więźniów uwolniono bez jednego strzału. Obchody w Krakowie

Ciężarówka z fałszywymi dokumentami podjechała pod więzienie św. Michała, a w środku czekali już uzbrojeni osadzeni. W ciągu jednej akcji na wolność wydostało się 71 osób, z których 62 ostatecznie uniknęły ponownego aresztowania. W Krakowie ta historia sprzed 80 lat stanie się tematem tegorocznych Dni Pamięci Ofiar Gestapo. Program obejmie uroczystości, wystawę, sesję historyczną i spacer po Starym Mieście.

• Akcja przy Senackiej zakończyła się bez wymiany ognia
• Muzeum Krakowa pokaże historię więzienia św. Michała
• Spacer, wystawa i gra miejska na trasie powojennego podziemia

Akcja przy Senackiej zakończyła się bez wymiany ognia

18 sierpnia 1946 roku żołnierze 6. Kompanii Zgrupowania Partyzanckiego „Błyskawica” przeprowadzili atak na więzienie św. Michała przy ul. Senackiej 3. W budynku, w którym obecnie działa Muzeum Archeologiczne w Krakowie, przetrzymywano osoby związane przede wszystkim z powojennym podziemiem niepodległościowym.

Grupa dowodzona przez Jana Janusza ps. „Siekiera” przyjechała pod więzienie zdobytą ciężarówką. Partyzanci posłużyli się podrobionymi dokumentami, a w tym samym czasie wcześniej uzbrojeni więźniowie rozpoczęli działania od wewnątrz.

W przygotowaniu akcji uczestniczyli strażnicy współpracujący z podziemiem – Irena Odrzywołek i Stanisław Krejcza. Osadzeni rozbroili część załogi, otworzyli cele, przejęli zbrojownię i obezwładnili naczelnika więzienia. Cała operacja zakończyła się bez jednego wystrzału.

Za mury wyszło 71 osób. Dziewięć z nich wkrótce schwytano, dlatego Instytut Pamięci Narodowej przyjmuje, że wolność odzyskało 62 więźniów. Wśród uwolnionych byli między innymi członkowie AK, NSZ, ROAK i WiN.

Około 30 osób odjechało ciężarówką. Trasa prowadziła pod oknami Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego przy placu Inwalidów, a następnie w stronę Miechowa. Ten szczegół będzie można poznać bliżej podczas wydarzeń organizowanych w ramach tegorocznych obchodów.

Muzeum Krakowa pokaże historię więzienia św. Michała

20. Dni Pamięci Ofiar Gestapo przygotowuje Muzeum Krakowa – oddział Ulica Pomorska. Obchody potrwają od 11 do 14 września i będą poświęcone zarówno ofiarom niemieckiej okupacji, jak i osobom represjonowanym w okresie terroru komunistycznego. Organizatorzy przypomną także tych, którzy podejmowali próby ratowania więźniów.

Patronami tegorocznej edycji zostali Józefa Mikowa ps. „Józka”, „Ryś”, żyjąca w latach 1897–1942, oraz Aleksander Kluska, urodzony w 1920 roku i zamordowany w 1943 roku.

Pierwszy dzień obchodów połączy uroczystości pamięci z wydarzeniami historycznymi:

• o godz. 9.00 w kościele św. Szczepana przy ul. Sienkiewicza 19 odprawiona zostanie msza święta;
• o godz. 10.00 przy ul. Pomorskiej 2 odbędzie się apel z udziałem Wojska Polskiego i złożenie kwiatów ku czci ofiar Gestapo;
• o godz. 10.45 na placu Inwalidów udostępniona zostanie wystawa plenerowa „Akcja »Rozbić więzienie«”;
• w godz. 15.00–20.00 potrwa sesja popularnonaukowa poświęcona akcjom rozbijania więzień, w tym operacji z 1946 roku.

Wystawa na placu Inwalidów będzie dostępna do 30 września. To miejsce ma bezpośredni związek z wydarzeniami, ponieważ właśnie obok siedziby Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego przejechała ciężarówka z częścią uwolnionych więźniów.

Powiązany artykuł

20. Dni Pamięci Ofiar Gestapo „Rozbić więzienie”

Spacer, wystawa i gra miejska na trasie powojennego podziemia

W niedzielę 13 września uczestnicy będą mogli przejść trasą związaną z akcją rozbicia więzienia św. Michała. Spacer edukacyjny rozpocznie się o godz. 13.00 przy ul. Pomorskiej 2. Poprowadzi go dr Paweł Naleźniak z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Krakowie. Udział kosztuje 20 zł.

W programie tego dnia znalazły się także:

• o godz. 11.00 oprowadzanie po wystawie stałej „Krakowianie wobec terroru 1939–1945–1956”;
• o godz. 18.00 bezpłatny koncert „Był taki czas…”.

Obchody zakończą się 14 września. Tego dnia młodzież w wieku od 13 do 19 lat weźmie udział w grze miejskiej i quizie historycznym „Rozkaz: Rozbić więzienie!”. Dzięki temu wydarzenia nie ograniczą się do uroczystości przy miejscach pamięci – uczestnicy poznają także przebieg akcji poprzez zadania i pracę z historycznymi informacjami.

Tegoroczne Dni Pamięci Ofiar Gestapo odbędą się pod hasłem „Rozbić więzienie”. Program łączy pamięć o ofiarach z historią konkretnej akcji, której trasa prowadzi przez kilka punktów Starego Miasta i okolic placu Inwalidów.

na podstawie: Dzielnica Pierwsza Stare Miasto Kraków.