Zdrowie na pierwszym miejscu - Strefa Czystego Transportu ma zmienić Kraków

Ulice miasta wypełnione ruchem coraz częściej mierzą się z niewidzialnym przeciwnikiem - spalinami. Kraków stawia na zmiany, które mają przynieść ulgę płucom i sercom mieszkańców. Lekarze opisują, jakie choroby mogą ustąpić, a rodziny liczą korzyści dla dzieci. To nie eksperyment, lecz element długofalowej polityki zdrowotnej.

• Kraków mierzy się z emisjami z transportu
• Strefa Czystego Transportu jako narzędzie ochrony zdrowia
• Medycy mówią o dzieciach, nowotworach i realnych liczbach

Kraków mierzy się z emisjami z transportu

Pomiary przeprowadzone w październiku i listopadzie 2025 roku w 46 lokalizacjach pokazały, że stężenia NO 2 przekraczały zalecenia WHO (10 µg/m³) niemal wszędzie, a w 44 lokalizacjach były wyższe niż norma unijna. Największe wartości notowano przy skrzyżowaniach o dużym natężeniu ruchu - to właśnie tam mieszkańcy oddychają najgorszym powietrzem.

“Zanieczyszczenie powietrza w Krakowie wiąże się z większym ryzykiem chorób układu oddechowego i krążenia. Strefa Czystego Transportu ma na celu ograniczenie emisji z transportu drogowego, co konsekwentnie przekłada się na poprawę zdrowia publicznego”
— dr Andrzej Wiśniewski, ordynator Oddziału Chorób Wewnętrznych i Kardiologii Szpitala im. Żeromskiego

Miasto buduje odpowiedź na te wyniki - po latach ograniczeń niskiej emisji, gdy zlikwidowano ponad 45 tysięcy palenisk na paliwa stałe, kolejnym frontem walki jest ruch drogowy. Strefa ma być elementem systemowego działania, nie jednorazową akcją.

Strefa Czystego Transportu jako narzędzie ochrony zdrowia

Strefa Czystego Transportu - zaplanowana do wejścia w życie od stycznia 2026 - ma ograniczać emisje spalin tam, gdzie ich wpływ jest największy. Lekarze akcentują, że to posunięcie zdrowotne o wymiernych konsekwencjach.

“Jako lekarz zawsze będę popierał tego typu zmiany i pomysły na ograniczanie zanieczyszczenia powietrza… ważne, by zmiany tego typu były wprowadzane stopniowo i dawały możliwość na elastyczne dostosowanie się do nich”
— prof. Jerzy Sadowski, kardiochirurg i konsultant wojewódzki

Prof. Sadowski wskazuje, że wysoka zawartość pyłów i spalin szkodzi układowi krążenia i oddechowemu, a eliminacja zanieczyszczeń przekłada się na mniejsze ryzyko zawałów, udarów i zaostrzeń chorób przewlekłych. To argument za konsekwentnym wdrażaniem strefy, ale też za systemem wsparcia dla kierowców i przedsiębiorców podczas transformacji.

Medycy mówią o dzieciach, nowotworach i realnych liczbach

Badania pokazują, że efekty zdrowotne są szerokie - od ostrych zaostrzeń astmy po przewlekłe choroby serca. Dr Lidia Stopyra zwraca uwagę na wpływ zanieczyszczeń związanych z ruchem drogowym na dzieci i odporność dróg oddechowych.

“Zanieczyszczenia powietrza związane z ruchem drogowym mają negatywny wpływ na zdrowie dzieci. Przyczyniają się do rozwoju chorób układu oddechowego… oraz chorób nowotworowych”
— dr Lidia Stopyra, ordynator oddziału chorób infekcyjnych i pediatrii Szpitala im. Żeromskiego

Dodatkowe liczby potwierdzające wagę problemu to m.in. dane Institute for Global Health, które przypisują w Krakowie około 450 przedwczesnych zgonów rocznie nadmiernemu zanieczyszczeniu powietrza. Badania Uniwersytetu Jagiellońskiego pokazują natomiast, że w dni o wysokim stężeniu NO₂ dzieci mają gorsze wyniki w testach poznawczych.

Naturalne składniki spalin - PM10, PM2,5, NO 2 - wpływają na zdrowie wielopłaszczyznowo: krótko i długoterminowo. Tam, gdzie strefy niskoemisyjne są skutecznie wdrożone, jakość powietrza zwykle poprawia się szybciej niż tam, gdzie ich brak.

Mieszkańcy powinni spodziewać się stopniowych zmian i narzędzi ułatwiających adaptację: informacje o objętych obszarach, rozwiązania dla komunikacji zbiorowej i zachęty do korzystania z transportu alternatywnego. Z punktu widzenia zdrowia korzyści mogą być wymierne - mniejsze nasilenie objawów astmy, mniej zaostrzeń POChP, lepsze wyniki w nauce u dzieci oraz długofalowo mniejsze ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.

Źródła i eksperci cytowani w artykule to między innymi Szpital im. Żeromskiego, Uniwersytet Jagielloński oraz Institute for Global Health.

na podstawie: UM Kraków.