Kultura w Polsce pod lupą. Krakowskie MCK wskazuje siłę dziedzictwa

W Krakowie powstała ważna część nowej rozmowy o kulturze - nie tylko o muzeach, zabytkach i archiwach, lecz także o tym, jak dzięki nim budować relacje z sąsiadami i światem. Międzynarodowe Centrum Kultury współtworzyło pilotażową „Diagnozę stanu kultury w Polsce 2026”, wskazując, że dziedzictwo może być jednym z najmocniejszych narzędzi promocji kraju.

• Raport „Diagnoza stanu kultury w Polsce 2026” łączy dane z wielu dziedzin
• Krakowskie MCK pokazuje, jak dziedzictwo może prowadzić dialog
• Rekomendacje MCK otwierają kulturę na międzynarodową współpracę

Raport „Diagnoza stanu kultury w Polsce 2026” łączy dane z wielu dziedzin

12 października udostępniono pilotażową wersję raportu przygotowanego przez Narodowe Centrum Kultury we współpracy z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Głównym Urzędem Statystycznym oraz państwowymi i branżowymi instytucjami kultury.

To szerokie opracowanie zbiera w jednym miejscu najnowsze dane dotyczące polskiej kultury. Obejmuje między innymi muzea, teatr, muzykę, książkę, film, sztuki wizualne, taniec, przemysły kreatywne i obecność polskiej kultury za granicą. Raport nie ogranicza się jednak do statystyk. Pokazuje także, jak zmienia się publiczność, jaki potencjał społeczny i gospodarczy ma sektor kultury oraz które przepisy i rozwiązania organizacyjne wymagają modernizacji. 📚

W pracach nad dokumentem uczestniczyli przedstawiciele między innymi Narodowego Instytutu Muzeów, Narodowego Instytutu Dziedzictwa, Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego, Biblioteki Narodowej, Instytutu Książki, Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej oraz Instytutu Adama Mickiewicza. Dzięki temu raport pozwala spojrzeć na kulturę szerzej niż przez pryzmat pojedynczej instytucji czy jednej dziedziny.

Krakowskie MCK pokazuje, jak dziedzictwo może prowadzić dialog

Za część zatytułowaną „Polskie dziedzictwo kulturowe w dialogu z sąsiadami Polski i światem” odpowiadał zespół MCK: dyrektorka Agata Wąsowska-Pawlik, Ewa Wojtoń z Instytutu Dziedzictwa Europejskiego oraz dr Michał Wiśniewski z Ośrodka Edukacji - Akademii Dziedzictwa.

Autorzy analizują w niej, dlaczego dziedzictwo materialne pozostaje jednym z głównych powodów podróży do konkretnych krajów i miejsc. Zabytki, historyczne przestrzenie i materialne ślady przeszłości nie są tu traktowane wyłącznie jako cel turystyczny. Mogą też otwierać rozmowę o historii, budować wizerunek Polski i pomagać w tworzeniu międzynarodowych relacji. 🏛️

W opracowaniu znalazło się spojrzenie na działania, dzięki którym potencjał dziedzictwa mógłby być lepiej wykorzystywany. Szczególne miejsce zajmują rozwój turystyki oraz międzynarodowy wymiar polityki historycznej. MCK zwraca uwagę, że skuteczna promocja nie powinna polegać jedynie na prezentowaniu gotowych opowieści. Równie ważne są badania, współpraca i tworzenie przestrzeni do spotkania różnych pamięci.

Wśród ważnych europejskich narzędzi i inicjatyw wymieniono między innymi Listę światowego dziedzictwa UNESCO, program „Pamięć Świata”, Nagrody Dziedzictwa Europejskiego / Nagrody Europa Nostra, szlaki kulturowe Rady Europy, European Museum Forum oraz ideę Europejskiej Stolicy Kultury. W tym gronie znalazły się także polskie instytucje zajmujące się popularyzacją historii i dziedzictwa, w tym MCK.

Rekomendacje MCK otwierają kulturę na międzynarodową współpracę

Wnioski krakowskiego zespołu obejmują między innymi stałe wsparcie dla miejsc wpisanych na listy UNESCO i „Pamięć Świata”. MCK rekomenduje także zachęcanie polskich instytucji do współpracy międzynarodowej - zarówno przy projektach badawczych i popularyzatorskich, jak i przy tworzeniu opowieści o pamięci.

Eksperci podkreślają również potrzebę większej obecności polskich specjalistów w organizacjach zajmujących się dziedzictwem, takich jak UNESCO, ICOMOS, ICOM, European Museum Forum, NEMO czy Europa Nostra. Ważnym krokiem miałoby być także przygotowanie spójnych przewodników i stron internetowych poświęconych materialnemu oraz niematerialnemu dziedzictwu Polski.

MCK od lat łączy refleksję naukową z praktyką. W 1995 roku zorganizowało Kongres Europa Nostra, po raz pierwszy po przemianach politycznych goszcząc to wydarzenie w Europie Środkowej. W latach 2013-2015 współtworzyło raport „Cultural Heritage Counts for Europe”, a w latach 2019-2021 uczestniczyło w projekcie ILUCIDARE. Obecnie jest partnerem European Heritage Hub. 🌍

Raport pokazuje więc kulturę nie jako zamknięty katalog instytucji, lecz jako żywy system relacji - między mieszkańcami, badaczami, miejscami pamięci i odbiorcami z innych krajów. W tej perspektywie krakowskie MCK przypomina, że dziedzictwo najlepiej działa wtedy, gdy nie stoi za szybą, ale staje się punktem wyjścia do rozmowy.

na podstawie: MCK Kraków.