Prof. Monika Adamczyk-Garbowska i o. Paweł Mazanka wyróżnieni za dialog i pamięć

W Krakowie uhonorowano dwie osoby, których praca łączy naukę z opieką nad pamięcią o żydowskich mieszkańcach Polski. Wyróżnienia podkreślają, że tłumaczenia, badania archiwalne i renowacja miejsc pamięci idą w parze z edukacją młodszych pokoleń. Wyróżnieni reprezentują różne pola działania — uniwersytecką analizę literatury i praktyczne działania w terenie — co dało Kapitule powód, by wskazać ich jako wzory dialogu. Ta nagroda przypomina też o długim wątku pracy na rzecz porozumienia między wyznaniami.

• Laureaci – badaczka języków żydowskich i kapłan‑badacz pamięci
• Nagroda im. ks. Stanisława Musiała – skąd się wzięła i kto ją przyznaje
• Szydłów – cmentarz i projekty, które przywracają pamięć

Laureaci – badaczka języków żydowskich i kapłan‑badacz pamięci

Kapituła Nagrody wskazała dwóch tegorocznych laureatów. W kategorii za twórczość uhonorowano prof. dr hab. Monikę Adamczyk‑Garbowską, a w kategorii za działalność społeczną – o. dr hab. Paweł Mazanka, prof. UKSW.

• Prof. Monika Adamczyk‑Garbowska – znana z badań nad literaturą żydowską powstającą w różnych językach, ze szczególnym uwzględnieniem literatury jidysz. W swojej pracy łączy analizę tożsamości kulturowej, wielojęzyczności i relacji kultury żydowskiej z Polską. Jest tłumaczką klasyków jidysz, inicjatorką i współredaktorką projektów badawczych oraz współtwórczynią jednostek i środowisk akademickich poświęconych studiom żydowskim – między innymi na Uniwersytecie Marii Curie‑Skłodowskiej. Od 2006 roku zasiada także w Komitecie ds. Dialogu z Judaizmem przy Konferencji Episkopatu Polski.

• O. Paweł Mazanka – redemptorysta i filozof, kierownik Katedry Metafizyki UKSW, którego praca skupia się na dokumentowaniu i przywracaniu pamięci o żydowskich mieszkańcach Szydłowa i okolic. Jego działania obejmują badania archiwalne, porządkowanie cmentarza żydowskiego w Szydłowie, zaangażowanie młodzieży i studentów w kwerendy oraz przygotowanie publikacji i filmu dokumentalnego.

Nagroda im. ks. Stanisława Musiała – skąd się wzięła i kto ją przyznaje

Nagroda została ustanowiona przez Klub Chrześcijan i Żydów „Przymierze” i przyznawana jest w dwóch kategoriach – za twórczość wspierającą ducha dialogu oraz za inicjatywy społeczne służące pojednaniu. Decyzję o laureatach podejmuje Kapituła, której przewodniczy rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego. W gronie fundatorów i partnerów są między innymi władze Krakowa, Gmina Wyznaniowa Żydowska w Krakowie oraz Jewish Community Centre w Krakowie.

Patron nagrody, ks. Stanisław Musiał SJ, był znaczącym rzecznikiem dialogu chrześcijańsko‑żydowskiego i przeciwnikiem antysemityzmu. Jego publicystyczna i duszpasterska działalność, w tym książka „Czarne jest czarne”, pozostaje punktem odniesienia dla wielu inicjatyw z obszaru dialogu i edukacji.

Szydłów – cmentarz i projekty, które przywracają pamięć

To właśnie działania terenowe wyróżniono w przypadku o. Mazanki. Prace porządkowe i dokumentacyjne na cmentarzu żydowskim w Szydłowie oraz kwerendy archiwalne doprowadziły do uporządkowania zapisów o dawnych mieszkańcach i do stworzenia materiałów popularyzujących ich historię. W projektach uczestniczyła młodzież i studenci, a rezultatem są publikacje i film dokumentalny poświęcony lokalnej społeczności żydowskiej. Kapituła doceniła też jego starania w budowaniu kontaktów z ocalałymi z Zagłady i ich rodzinami.

Działania takie pokazują, że pamięć wymaga zarówno badań naukowych, jak i pracy w terenie – od dokumentacji po edukację kolejnych pokoleń. W praktyce oznacza to, że uniwersytety, parafie i organizacje pozarządowe mogą współdziałać przy projektach archiwalnych, spotkaniach międzypokoleniowych i renowacjach miejsc pamięci.

Na koniec kilka praktycznych obserwacji przydatnych przy organizacji podobnych inicjatyw:

• zaangażowanie uczelni i szkół przy kwerendach archiwalnych zwiększa zakres dostępnych materiałów oraz daje młodym ludziom bezpośredni kontakt z historią;
• projekty porządkowania cmentarzy czy zbierania relacji wymagają koordynacji z władzami samorządowymi i instytucjami kultury – warto wcześniej uzgodnić zakres prac i zasady ochrony zabytków;
• tłumaczenia i popularyzacja literatury jidysz ułatwiają zrozumienie złożonych tożsamości i są naturalnym uzupełnieniem działań upamiętniających.

Nagrody przyznane prof. Adamczyk‑Garbowskiej i o. Mazance podkreślają, że refleksja naukowa i konkretne działania lokalne mogą się wzajemnie wzmacniać – a pamięć o przeszłości zyskuje trwałą formę dzięki współpracy różnych środowisk.

na podstawie: Urząd Miasta Krakowa.